Patryjoty 1200 100 2e1c7308a3a48a13db21bf292e831989ae0299303b01379966627b13afde24a1

Па сцяжынках выдатных суайчыннікаў

Чарговая вандроўка з мастаком і фатографам Уладзімірам Цвіркам завяла мяне ў багаты гістарычнымі падзеямі Баранавіцкі раён.

Вёска Новая Мыш. Праабражэнскі касцёл (1825 г.).

Найперш мы наведалі вельмі цікавы куточак гэтага краю — вёску з назвай Новая Мыш. Беларускі вучоны-географ Вадзім Жучкевіч выказвае думку, што назва вёскі паходзіць ад рэчкі Мышанкі, прытока ракі Шчары. Вядомы беларускі паэт і фалькларыст ХІХ стагоддзя, сябра паэта Адама Міцкевіча Ян Чачот, які часта наведваў Новую Мыш, у сваёй цудоўнай баладзе «Мышанка» дае назву гэтай вёскі паводле народных паданняў.

Упершыню Новая Мыш згадваецца ў XV стагоддзі, а пад 1566 год упамінаецца ўжо як мястэчка. У XVІ — XVІІ стагоддзях тут існаваў замак. А ў трынаццацігадовую вайну (1654–1657 гадах) замак і мястэчка былі ўшчэнт зруйнаваныя войскам Маскоўскай дзяржавы.

У 1860 годзе тут было 160 двароў, 1030 жыхароў, дзейнічала народная вучэльня, тры яўрэйскія школы, бровар, цагляны завод. У 1825 годзе быў пабудаваны касцёл Перамянення Божага, а ў 1859 годзе — Праабражэнская царква.

Вёска Новая Мыш. Помнік Яну Чачоту

Некалі па службовых справах мне даводзілася праязджаць праз вёску, але я тады не ведаў пра яе такое багатае мінулае. Памяць свайго выдатнага земляка Яна Чачота жыхары Новай Мышы ўшанавалі помнікам на адной з вуліц вёскі.

Вёска Палонка, якая знаходзіцца ў 12 кіламетрах на захад ад Новай Мышы, вядомая перш за ўсё бітвай, якая адбылася ў наваколлі вёскі 28 чэрвеня 1660 года паміж войскамі ВКЛ пад камандаваннем гетманаў Паўла Яна Сапегі і Стэфана Чарнецкага і войскамі Масковіі. Нягледзячы на тое, што войска ВКЛ налічвала 15 тысяч, а маскоўскае ў тры разы болей — 46 тысяч воінаў, нашы продкі атрымалі бліскучую перамогу.

Вёска Палонка. Царква Св. Параскевы Пятніцы (1880 г.).

Па значнасці бітву пад Палонкай можна параўноўваць з бітвай пад Оршай — з яе пачалося вызваленне Беларусі ад маскоўскіх захопнікаў.

Мясцовыя жыхары падказалі нам, дзе знаходзіцца памятны знак — мемарыяльны камень «крывавы паток», прысвечаны гэтай бітве. Ад мясцовай жыхаркі мы даведаліся, што шыльду з памятнага каменя некалькі раз знішчалі вандалы, але, як гэта часта бывае, вінаватых не знайшлі (ды іх і не шукалі).

Вёска Палонка. Памятны знак, прысвечаны Палонскай бітве.

А першы ўспамін пра Палонку датуецца 1506 годам, калі ў ваколіцах вёскі войскі ВКЛ на чале з гетманамі Станіславам Кішкам і Міхалам Глінскім разбілі татар.

Наведалі мы таксама старажытную вёску, некалі мястэчка Молчадзь, у якой знаходзіцца царква Святых Пятра і Паўла (1869–1873 гады). Доўга шукалі ў наваколлі вёскі старажытны магільны склеп, але так і не знайшлі. І апытанне мясцовых жыхароў не дало вынікаў.

У вёсцы Паручын адбылося наша знаёмства са Свята-Пакроўскай царквой (1783 год), а ў вёсцы Вольна — з прыгожай царквой Святой Тройцы (першапачаткова касцёл), пабудаванай у 1768 годзе.

Нарэшце, вандроўка па цікавым Баранавіцкім краі прывяла нас да вёскі Завоссе, паблізу якой знаходзіцца музей-сядзіба Адама Міцкевіча. Пасля Першай сусветнай вайны ад сядзібы не засталося ніякіх слядоў, а яе рэканструкцыю праводзілі паводле малюнкаў Напалеона Орды і Эдуарда Паўловіча.

Вёска Завоссе. Музей-сядзіба Адама Міцкевіча. 

Вёска Завоссе. Музей-сядзіба Адама Міцкевіча. 

У 1927 годзе на гэтым месцы быў устаноўлены помнік паэту, але ў 1996-м пры рэканструкцыі сядзібы ён быў знесены. З часоў жыцця Адама Міцкевіча засталася толькі старая ліпа.

 Ліпа, якая памятае Адама Міцкевіча. 

За 35 кіламетраў на паўночны ўсход ад Баранавіч знаходзіцца вёска Паланечка, якая ўпершыню згадваецца ў ХVI стагоддзі як мястэчка. У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў Радзівілы збудавалі тут палац, у якім была багатая калекцыя манет, архіў, вялікая бібліятэка. З Радзівілаў першым уладальнікам Паланечкі быў Мацей. У 1751 годзе ў мястэчку быў пабудаваны касцёл Святога Юрыя, у якім хрысцілі вядомага даследчыка, геолага, сябра Адама Міцкевіча, народнага героя Чылі Ігната Дамейку.

Вёска Паланечка. Касцёл Св. Юрыя (1751 г.), дзе хрысцілі Ігната Дамейку. 

Мястэчкам валодаў таксама Канстанцін Радзівіл, якога наведваў беларускі паэт Уладзіслаў Сыракомля. У часы паўстання супраць царскай Расіі пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага ў ваколіцах мястэчка дзейнічалі паўстанцкія атрады.

Вёска Паланечка. Палац Радзівілаў. 

Пасля знаёмства з гэтай цікавай вёскай мы накіраваліся ў вёску Карчова, якая мела першапачатковую назву Туганавічы. Вёска ў 1510 годзе згадваецца як маёнтак, які належаў спачатку Туганоўскім, а з 1758 года — Верашчакам. Наведалі мы Туганавіцкі пейзажны парк, які быў створаны ў другой палове XVIII стагоддзя. Частымі гасцямі гаспадароў маёнтка былі Адам Міцкевіч, Ян Чачот, Тамаш Зан, Ігнат Дамейка.

Лета 1818 года ў Туганавічах прайшло пад знакам рамантычных пачуццяў дачкі гаспадыні маёнтку Марылі Верашчакі і маладога Адама Міцкевіча. У Туганавіцкім парку была альтанка, так званая «калыска казання» ў выглядзе высаджаных па коле шасці стогадовых ліпаў, дзе сустракаліся Адам і Марыля. Канстанцін Туганоўскі ў 1831 годзе ўзяў шлюб са старэйшай сястрой Марылі — Сафіяй Верашчакай, і род Туганоўскіх зноў стаў уладальнікам сядзібы.

Туганавіцкі парк. Месца, дзе была альтанка Адама і Марылі. 

Вядома, што Канстанцін Туганоўскі падтрымліваў сувязі з Кастусём Каліноўскім, у яго маёнтку была створана зброевая майстэрня, адкуль зброя перапраўлялася ў паўстанцкія атрады. Пасля падаўлення паўстання Канстанцін Туганоўскі быў арыштаваны і замардаваны ў Віленскай турме.

Непадалёк ад парка, ва ўрочышчы Кут знаходзіцца валун — «Камень філарэтаў», каля якога Адам Міцкевіч і яго сябры давалі клятву ідэалам свабоды, братэрства і незалежнасці.

Вёска Карчова. Камень філарэтаў. 

У гэтым годзе мы збіраемся здзейсніць яшчэ некалькі падарожжаў па багатай падзеямі і помнікамі даўніны роднай Беларусі, каб дапоўніць 150 маршрутаў, якія ўжо здзейсніў Уладзімір Цвірка.

Фотаздымкі аўтара



Каментаваць