Ці вытрымае Франсуа Аланд? Хто пераможа: прафсаюзы ці Францыя?

Закон Эль-Камры (ад імя міністра працы ва ўрадзе Мануэля Вальса) працягвае выводзіць французаў на пратэсты. На вуліцы Парыжа 14 чэрвеня выйшла, па падліках прафсаюзаў, каля мільёна чалавек. Акцыя перарасла ў бойкі з паліцыяй. Чым гэта скончыцца для Францыі? У нюансах французскай палітыкі дапамагае разабрацца беларускі франкавед.

Сутыкненні з паліцыяй 14 чэрвеня 2016 года



Прафсаюзы і левыя актывісты на дэманстрацыі супраць закона Эль-Камры. 10 мая 2016 года



Закон Эль-Камры

 

Незадаволенасць французаў большасць СМІ звязваюць з трыма аспектамі паправак у працоўны кодэкс.

 

Першы тычыцца працягласці працоўнага часу. Законапраект захоўвае 35-гадзінны працоўны тыдзень, уведзены сацыялістамі ў 1998–2000 гадах, але дае магчымасць прадпрымальнікам змяняць працягласць працоўнага дня ў залежнасці ад патрэб прадпрыемства. Пры гэтым захоўваюцца нязменнымі дзеючыя цяпер максімальная працягласць працоўнага дня і працоўнага тыдня. Законапраект таксама захоўвае існуючы памер аплаты звышурочнага працоўнага часу, да якога прадпрыемству дазвалялася звяртацца пасля пераходу да 35-гадзіннага рабочага тыдня. Аплата першых васьмі гадзін на 25% вышэй звычайнай, усіх наступных — на 50%.

 

Аднак законапраект прадугледжвае магчымасць аплаты звышурочных гадзін толькі на 10% вышэй, чым звычайна, у тых выпадках, калі на прадпрыемстве заключана адпаведнае пагадненне паміж прафсаюзамі і адміністрацыяй.


Важна і тое, што падлік дадатковых гадзін і, адпаведна, іх аплата можа ажыццяўляцца на аснове не аднаго года, а трох гадоў. Але ў цэлым заканадаўства аб працягласці працоўнага часу і аплаты звышурочных гадзін практычна не змянілася ў параўнанні з законам 2008 года, прынятым правым кабінетам Франсуа Фіёна.

 

Другім важным аспектам законапраекта з'яўляецца спрашчэнне працэдуры звальненняў. Па-першае, стала больш выразным вызначэнне "звальнення па эканамічных прычынах", у той час як цяперашняе дае суддзям больш магчымасцяў прызнаць звальненне незаконным у выпадку звароту звольненага ў суд.

 

Па-другое, пашыраюцца ўмовы, якія даюць адміністрацыі права на звальненне. Да іх адносіцца: скарачэнне колькасці заказаў і аб'ёму здзелак на працягу некалькіх кварталаў, моцнае пагаршэнне фінансавага стану прадпрыемства, тэхналагічная і арганізацыйная перабудова прадпрыемства, неабходная для павышэння канкурэнтаздольнасці, а таксама намер прадпрыемства заваяваць новыя рынкі.

 

У той жа час, у выпадку «штучнага стварэння эканамічных цяжкасцяў» адміністрацыяй прадпрыемства звальнення забараняюцца.

 

Але нават наяўнасць рэальных праблем не азначае аўтаматычнага скарачэння персаналу. Законапраект уводзіць для адміністрацыі магчымасць, якая раней адсутнічала ў працоўным заканадаўстве, прапаноўваць работніку новы працоўны дагавор з менш выгадным графікам і больш нізкім заробкам, але з захаваннем працоўнага месца. Работнікі, якая адпрэчылі прапанаваныя ўмовы, звальняюцца, а іх магчымасці абскардзіць звальненне ў судзе абмяжоўваюцца.

 

Палёгку працэдуры звальненняў нельга назваць нечаканасцю для насельніцтва, паколькі гэтыя правілы ўтрымліваліся ў агульнанацыянальным пагадненні, заключаным у 2013 годзе паміж прафсаюзамі і прадпрымальнікамі. Законапраект Эль-Камры толькі ўнёс у яго невялікія карэкціроўкі і надаў ім сілу закона.

 

Сапраўднай навінкай стаў трэці аспект, які шмат якімі французскімі экспертамі называецца асновай філасофіі закона Эль-Камры. Гэта — змены ў сістэме дамоваў паміж прафсаюзамі і прадпрымальнікамі.

 

Перш за ўсё — кардынальна змяняецца іерархія калектыўных пагадненняў. Сёння ў Францыі ўмовы працы і памер зарплаты вызначаюць галіновыя пагадненні, якія распаўсюджваюцца на ўсіх работнікаў дадзенай прафесіі. На практыцы прадпрыемствы могуць трохі адступаць ад іх умоў, але сур'ёзныя адхіленні ад дасягнутых дамоўленасцей недапушчальныя.

 

Законапраект Эль-Камры ўсталёўвае, што з гэтага часу працягласць працоўнага часу і парадак звальненняў будзе вызначаць пагадненне на ўзроўні прадпрыемства. Пасля яго заключэння галіновыя прафсаюзы могуць выказаць рэкамендацыі, якія не маюць абавязковага характару для прадпрыемства. Такім чынам, уводзіцца дэцэнтралізацыя калектыўных пагадненняў, якая дазваляе лепш улічваць спецыфіку кожнага прадпрыемства.

 

Адначасова змяняюцца правілы зацвярджэння пагадненняў на прадпрыемствах. Законапраект устанаўлівае, што гэтыя пагадненні зацвярджаюць прафсаюзы, якія прадстаўляюць як мінімум 50% работнікаў замест 30% па дзейсным заканадаўстве. Але калі яны блакуюць пагадненне, за якое выступае большасць работнікаў, прафсаюзы, якія прадстаўляюць як мінімум 30% персаналу, маюць права ініцыяваць правядзенне рэферэндуму на прадпрыемстве для зацвярджэння заключанага пагаднення. Тым самым абмяжоўваецца магчымасць вядучых прафсаюзных цэнтраў уплываць на жыццё прадпрыемстваў.

 

Французы супраць прагрэсу?


Акцыі пратэсту ў сакавіку 2016-га. Адразу пасля агучвання паправак

 

Паводле афіцыйнай версіі ўрада, закон Эль-Камры накіраваны на тое, каб «абараніць асоб наёмнай працы, стымуляваць наём і пашырыць поле манеўру для перамоў на прадпрыемстве».

 

Акрамя таго, акцэнт, зроблены на барацьбе з беспрацоўем, якое бесперапынна расце з 2012 года, не з'яўляецца толькі палітычнай хітрасцю ўрада, закліканай спрасціць прыняцце закона. Улады краіны разлічваюць, што запланаваныя дэрэгламентацыі ў сферы працоўных адносін падштурхнуць прадпрыемства да павышэння колькасці персаналу.

 

Тым не менш, вопыт Італіі, Іспаніі і Германіі, дзе ўжо праведзены падобныя рэформы, да цяперашняга часу не дае пераканаўчых доказаў прамой сувязі паміж пераўтварэннямі і павелічэннем найму. Значна больш выразна прасочваецца сувязь паміж законапраектам і інтарэсамі прадпрыемстваў, якія атрымліваюць больш магчымасцяў для правядзення мадэрнізацыі і адаптацыі да ваганняў кан'юнктуры.

 

Не выпадкова законапраект у яго першапачатковай версіі атрымаў адабрэнне кіраўніка французскага буйнога бізнесу П’ера Гатаза і экспертаў МВФ. Зрэшты, павышэнне канкурэнтаздольнасці прадпрыемстваў, дасягнутае пры дапамозе законапраекта, цалкам можа прывесці да стварэння новых працоўных месцаў.
Такім чынам, законапраект Эль-Камры адказвае патрэбам нацыянальнай эканомікі і з'яўляецца крокам па рэфармаванні французскай сацыяльнай мадэлі.

 

Тым не менш, нягледзячы на праведзеную ўрадам тлумачальную працу, папраўкі ў працоўны кодэкс з моманту апублікавання 17 лютага выклікалі моцную незадаволенасць насельніцтва. Згодна з апытаннямі сакавіка-мая 2016 года, ад 70% да 74% французаў выступаюць супраць рэфармавання працоўнага заканадаўства.

 

Пратэсты 10 мая 2016-га



З 9 сакавіка пачаліся маніфестацыі пратэсту, якія працягваюцца па гэты дзень. Супраць закона Эль-Камры выступілі прафсаюзы, студэнцкія арганізацыі, партыі левага лагера, і нават левае крыло кіруючай Французскай сацыялістычнай партыі (ФСП).

 

Урад унёс шэраг змяненняў у першапачатковы варыянт, але галоўныя палажэнні законапраекта засталіся нязменнымі. Менавіта таму дэпутаты ФСП з левага крыла партыі заявілі, што не будуць галасаваць за прыняцце законапраекта. Адсутнасць упэўненасці, што закон будзе прыняты шляхам звычайнай парламенцкай працэдуры, вымусіла Мануэля Вальса выкарыстоўваць артыкул 49-3 канстытуцыі краіны. Яна дазваляе ўраду звязваць законапраект з пытаннем аб даверы кабінету. Вылучаны правымі сіламі вотум недаверу атрымаў 246 галасоў пры неабходных 288, што зрабіла закон Эль-Камры прынятым у першым чытанні.

 

Нягледзячы на тое, што ўрад Вальса раней ужо выкарыстоўваў артыкул 49-3, на гэты раз рашэнне кіраўніка кабінета было ўспрынятае як імкненне ўлады навязаць непапулярны закон з парушэннем дэмакратычных прынцыпаў. Не выпадкова 75% французаў асудзілі выкарыстанне артыкула 49-3.

 

 

Д'ябал у дробязях

 

Адной з прычын руху пратэсту сапраўды з'яўляецца законапраект Эль-Камры. Але прычыны незадаволенасці не зусім тыя, што звычайна называюцца ў большасці СМІ.

 

Нельга казаць, што ў выпадку прыняцця законапраекта французам давядзецца працаваць больш. Больш за тое, праведзеныя ў красавіку-маі апытанні паказваюць, што больш за палову жыхароў краіны падтрымліваюць магчымасць вар'іравання працягласці працоўнага тыдня ў межах ад 35 да 39 гадзін, а больш за 40% нават выступаюць за адмену 35-гадзіннага рабочага тыдня.

 

Палёгка працэдуры звальненняў, безумоўна, выклікае незадаволенасць, асабліва ўлічваючы высокі ўзровень беспрацоўя ў краіне. Але пагадненне 2013 года, якое фактычна вызначыла новыя правілы звальненняў, было падпісана прафсаюзамі і не выклікала процідзеяння з боку насельніцтва.

 

Галоўнай прычынай незадаволенасці законапраектам з'яўляецца, хутчэй за ўсё, менавіта змена іерархіі калектыўных пагадненняў. Праціўнікі рэформы асцерагаюцца, што ўстанаўленне першынства пагаднення на прадпрыемстве, дзе працоўным складаней супрацьстаяць ціску прадпрымальнікаў, над галіновым пагадненнем прывядзе да таго, што аплата звышурочнага часу толькі на 10% вышэй звычайнага стане нормай. Іншымі словамі, французы будуць атрымліваць адчувальна менш грошай за звышурочную працу.

 

Больш за тое, трывогу насельніцтва выклікаюць наступствы распаўсюджвання новай іерархіі пагадненняў на іншыя бакі жыцця прадпрыемства, перш за ўсё — на ўсталяванне памеру зарплаты. Не выпадкова галоўная барацьба разгарнулася вакол арт. 2 законапраекта, у якім гаворка ідзе пра змены ў галіне калектыўных пагадненняў.

 

Такім чынам, насельніцтва выступае не столькі супраць гэтага законапраекта, колькі супраць перагляду аднаго з базавых прынцыпаў французскай сацыяльнай мадэлі.

 

Можна спрачацца пра тое, наколькі апраўданым з'яўляецца імкненне захаваць сацыяльную мадэль, якая відавочна тармозіць эканамічнае развіццё і пагаршае стан фінансавай сістэмы краіны. У сувязі з гэтым яшчэ з 1980-х гадоў правыя палітыкі і блізкія да правых сілаў публіцысты кажуць пра кансерватызм і эгаізм французаў, якія адмаўляюць наспеўшыя змены дзеля захавання стабільнасці. А гэта стабільнасць у канчатковым рахунку вядзе толькі да разрастання існуючых праблем і ўзмацнення іх цяжару для новага пакалення.

 

На плошчы Рэспублікі пратэстоўцы склалі надпіс: "Мы вартыя большага"


Але гэта асаблівасць псіхалогіі французаў, якія даражаць сваімі сацыяльнымі заваёвамі. Характэрна, што з узроставых катэгорый найбольш моцную незадаволенасць закон Эль-Камры выклікаў у моладзі (79% у красавіку 2016 года), якая, здавалася б, павінна быць галоўнай прыхільніцай перамен.

 

 

Справа не ў законе, а ў прэзідэнце

 

Але незадаволенасць рэформай працоўных адносін не з'яўляецца адзінай прычынай цяперашняга сацыяльнага руху. Другой, і магчыма больш важнай, прычынай з'яўляецца незадаволенасць французаў сацыяльна-эканамічнай палітыкай прэзідэнта Франсуа Аланда.

 

Распачаўшы ў 2012 годзе шэраг дзеянняў у левым духу, ён з 2013 года для вырашэння эканамічных праблем праводзіць курс, які сам называе сацыял-дэмакратычным, але які ў рэальнасці з'яўляецца сацыял-ліберальным і адрозніваецца ад палітыкі Нікаля Сарказі толькі большай сацыяльнай афарбаванасцю.

 

Для барацьбы з дэфіцытам дзяржаўнага бюджэту ўрад паслядоўна скарачае дзяржаўныя выдаткі. З мэтай ажыўлення эканамічнага росту прыняў шэраг рашэнняў у інтарэсах прадпрымальнікаў замест выкарыстання характэрнага для левых сіл метаду павышэння пакупніцкай здольнасці насельніцтва.

 

Варта адзначыць, што такі курс не супярэчыць перадвыбарным абяцанням Франсуа Аланда, але ідзе насуперак галоўным ідэалагічным устаноўкам ФСП. У выніку зноў абвастрылася супярэчнасць паміж абвешчанымі ідэаламі і прагматычнай палітыкай, з якой сацыялісты пастаянна сутыкаліся падчас знаходжання ва ўладзе.

 

Той факт, што прэзідэнт-сацыяліст не толькі ідзе насустрач інтарэсам прыватнага бізнесу, але і робіць замах на сацыяльныя заваёвы працоўных, выклікаў моцную незадаволенасць сярод левага электарату. Адначасова адсутнасць прыкметнага эканамічнага эфекту ад праведзеных рэформаў садзейнічала ўзмацненню сумневаў сярод насельніцтва ў цэлым у правільнасці абранага курсу.

 

На сённяшні момант каля 80% французаў лічаць неэфектыўнай эканамічную палітыку прэзідэнта і сумняваюцца ў здольнасці Франсуа Аланда вырашыць галоўныя праблемы краіны. Пачынаючы з 2013 года з боку левага лагера пастаянна вылучаецца патрабаванне да прэзідэнта аб павароце налева сацыяльна-эканамічнага курсу.

 

Але Аланд праявіў цвёрдасць і заявіў, што пойдзе да канца. Такога ад яго ніхто не чакаў, асабліва з улікам таго, што за прэзідэнтам замацаваўся імідж палітыка, які імкнецца пазбягаць канфліктаў. Такім чынам барацьба супраць закона Эль-Камры стала зручнай нагодай для ўсіх незадаволеных палітыкай прэзідэнта адкрыта выказаць сваю нязгоду. А таксама спосабам падштурхнуць уладу да змены курсу.

 

 

За крок ад калапсу?

 

З сярэдзіны мая рух пратэсту ўступіў у новую фазу, калі да маніфестацыі дадаліся страйкі з патрабаваннем адмовіцца ад прыняцця закона Эль-Камры. На сённяшні момант іх маштаб набліжаецца да ўзроўню, якія пагражае паралізацыяй Францыі.

 

Пратэсты 19 мая 2016-га


Насельніцтва выразна ўсведамляе гэтую пагрозу: 69% французаў выступаюць за адкліканне закона, каб пазбегнуць сур’ёзных парушэнняў у жыцці краіны. І нават у гэтых умовах Франсуа Аланд не мае намеру ісці на саступкі і заяўляе пра тое, што закон будзе прыняты. Больш за тое, улада разгарнула ў СМІ барацьбу з прафсаюзам "Усеагульная канфедэрацыя працы", які стаіць практычна за ўсімі забастоўкамі.

 

Такім чынам, цяперашні сацыяльны канфлікт у Францыі разгортваецца па звыклым для краіны сцэнары барацьбы насельніцтва супраць неабходных, але непапулярных сацыяльных рэформаў. Незвычайнасць заключаецца толькі ў тым, што ўпершыню з такім рухам пратэсту давялося сутыкнуцца сацыялістам, паколькі раней падобныя рухі выклікаліся дзеяннямі правых сіл. На сённяшні дзень можна выбудоўваць розныя прагнозы далейшага развіцця падзей, але, як паказвае вопыт Францыі, з упэўненасцю прадказаць зыход узніклага канфлікту вельмі складана.

 


Каментаваць