«Мы — лёд пад нагамі маёра»

Эпатажны панк-гурт звярнуў на сябе ўвагу омскага КДБ. Ягора Летава без усялякіх тлумачэнняў літаральна скралі з кватэры. Пасля адвезлі ў КДБ і дапытвалі па 10–15 гадзін пры свеце лямпаў — дабіваліся прызнання аб супрацоўніцтве з заходнімі спецслужбамі.

З пачаткам перабудовы Савецкі Саюз расквітнеў культурнай разнастайнасцю, пераважна пазычанай з Захаду. Адным з самых жаданых і доўгачаканых парываў свежага ветру перамен была рок-музыка, што да гэтага знаходзілася ў паўзабароненым стане. Напрыканцы 1980-х гадоў быць панкам, рокерам ці металістам стала амаль бяспечна. Але зусім па-іншаму сябе адчувалі тыя, хто адкрыў для сябе пратэстную культуру панк-року ўсяго на некалькі гадоў раней.

У лістападзе 1984-га ў расійскім Омску была заснаваная група «Гражданская оброна». Гэта зараз яны — «легенды рускага панк-року», на чыёй творчасці вырасла цэлае пакаленне познесавецкіх і постсавецкіх нефармалаў. А тады 20-гадовы хлопец, што паўгода таму быў адлічаны з будаўнічага ПТВ, яшчэ не ведаў, што праз 30 з лішнім гадоў стане героем шматлікіх мемаў, а яго песні выйдуць далёка за рамкі панк-субкультуры.

Тады ж ніхто яшчэ не ведаў не толькі слова «мемы», але і не падазраваў пра хуткае прышэсце славутай перабудовы — курс на галоснасць і дэмакратызацыю савецкага рэжыму быў аб’вешчаны толькі ў 1987-м. Таму Ягор і яго сябры пачалі смела іграць свой псіхадэлічны рок, які ва ўмовах правінцыяльнага таталітарызму не мог не быць палітычным пратэстам.

Праз год эпатажны панк-гурт звярнуў на сябе ўвагу омскага КДБ. Музыкаў затрымалі, прытым Ягора Летава без усялякіх тлумачэнняў літаральна скралі з кватэры. Пасля адвезлі ў КДБ і дапытвалі па 10–15 гадзін пры свеце лямпаў — дабіваліся прызнання аб супрацоўніцтве з заходнімі спецслужбамі. Не дачакаўшыся, пайшлі прывычным «брэжнеўскім» шляхам. Басіста гурта «Кузьму» (Канстанціна Рабінава) адправілі ў армію, нягледзячы на тое, што служыць ён не мог па медыцынскіх паказчыках. А Летава літаральна пахавалі жыўцом у псіхіятрычнай лякарні. Там ён прабыў усяго тры месяцы, але запомніў іх на ўсе астатняе жыццё:

«Я знаходзіўся на «ўзмоцненым забеспячэнні», на нейралептыках. Да вар’ятні я баяўся, што ёсць некаторыя рэчы, якія чалавек можа не вытрымаць. На чыста фізіялагічным узроўні не можа. Я лічыў, што гэта будзе самае жахлівае. У вар’ятні, калі мяне пачалі напампоўваць звышмоцнымі дозамі нейралепткаў [...], я нават часова аслеп — я ўпершыню сутыкнуўся са смерцю, альбо з тым, што горш за смерць. Гэта лячэнне нейралептыкамі паўсюль аднолькавае — што ў нас, што ў Амерыцы. Усё пачынаецца з «няўсідчывасці». Пасля ўвядзення празмернай дозы лекаў тыпу галаперыдолу чалавек мусіць мабілізаваць усе свае сілы, каб кантраляваць сваё цела, інакш пачнецца істэрыка, корчы і гэтак далей. Калі чалавек ламаецца, наступае шок; ён пераўтварацца ў жывёлу, якая крычыць, лямантуе, кусаецца. Далей, па правілах, ішла «прывязка». Такога чалавека прывязвалі да ложку і працягвалі калоць, пакуль у яго не перагарала «па поўнай». Пакуль у яго не ўзнікала незваротнай змены ў псіхіцы. Гэта прэпараты падаўлення, якія робяць з чалавека дэбіла. Эфект падобны на лабатамію. Чалавек робіцца пасля гэтага «мяккім», «пакладзістым» і зламаным на ўсё жыццё. Як у рамане «Палёт над гняздом зязюлі». У нейкі момант я зразумеў — каб не з’ехаць з глузду, я мушу тварыць. Я цэлы дзень хадзіў і сачыняў: пісаў апавяданні і вершы...»

Ягор Летаў здолеў выйсці — у адрозненне ад многіх іншых. Дапамагла перабудова: у сакавіку 1986-га чэкісты пачалі прынюхвацца да ветраў, што ішлі з Масквы, і ўжо не дзейнічалі так брутальна, як раней.

Як бы ў «падзяку» органам дзяржбяспекі, Летаў напісаў сваю знакамітую песню «Лёд пад нагамі маёра». Маёр у ёй — мясцовы камітэтчык Мяшкоў, які і адправіў будучую рок-зорку на прымусовае лячэнне.

Они не знают, что такое боль
Они не знают, что такое смерть
Они не знают, что такое страх
Стоять одному среди червивых стен
Майор их передушит всех подряд, он идёт
Он гремит сапогами, но упал гололёд
И мы — лёд под ногами майора!

Они смеются легко, у них живые глаза
Они беззащитны, им нравится жить
И они все вместе, и так было всегда
Они последние, кто помнит, что такое свет
А у нас не осталось ничего и мы мрём
И всё, что мы можем — это быть лишь льдом
Но мы — лёд под ногами майора!

Усё ж, нягледзячы на досвед палітычных рэпрэсій на самым пачатку музычнай кар’еры, з палітычным жыццём у Летава не задалося. Развал СССР і ідэалагічны вакуум не дапамаглі яму сфарміраваць сваю жыццёвую пазіцыю, якая б выходзіла за рамкі «далоў усё!». Напрыканцы 1980-х гадоў ён пазіцыянаваў сябе як анархіст. У 1994-м — уступіў у НБП Эдуарда Лімонава, а ўжо ў 1999-м гастраляваў у падтрымку чырвона-карычневай «Трудовой России» Віктара Анпілава — што выглядае ўвогуле парадаксальна, улічваючы, як сам Летаў пакутаваў ад СССР.

Аднак ужо ў 2004 годзе спявак адхрысціўся ад любых палітычных сіл і праектаў. Свет палітыкаў, дзе дамінуюць цвёрдыя сэнсы, усталяваныя рамкі, і дзе свабодная воля індывіда часта адступае перад воляй улады, аказаўся яму яўна не па зубах — што, у прынцыпе, натуральна для творчай асобы.

Ягор Летаў памёр у 2008 годзе. Спынілася сэрца. Хаця хтосьці кажа — ад атручвання алкаголем. Зараз пра яго палітычныя пертурбацыі ўжо мала хто ўзгадае. Але антысістэмны пафас яго песень і гісторыя рэпрэсій супраць музыкаў у таталітарнай дзяржаве будуць актуальныя яшчэ доўга.

Мы зараз скардзімся: спевакам з апазіцыйнай рэпутацыяй не даюць выступаць адкрыта, не пускаюць на тэлебачанне. Усё гэта, канешне, дрэнна. Але ўсё ж не ідзе ні ў якое параўнанне з трыма месяцамі ў «дурцы» пад галаперыдолам. І, незалежна ад палітычных поглядаў, варта аддаць належнае сілы волі таго, хто, нягледзячы на гэтае пекла, выйшаў і працягнуў сваю справу.

У таталітарнай сістэме вельмі цяжка, амаль немагчыма, стаць рэвалюцыянерам на барыкадах. Але ж стаць, маючы смеласць і адчуванне ўласнай годнасці, тым самым лёдам, на якім паслізнецца чарговы служка зла, — цалкам магчыма.


Когда я с ними — я перестаю умирать
У них открытые руки и цветные слова
Они дышат травой и им на всё наплевать
А майор идёт их уничтожать
Никто из них не примет нас, никто не поймёт
Но майор подскользнётся, майор упадёт
Ведь мы — лёд под ногами майора!

Пока мы существуем — будет злой гололёд
И майор подскользнётся, майор упадёт
Ведь мы — лёд под ногами майора!


Абмеркаванне:

  • Зьміцер Захарэвіч
  • 2017-12-30 10:59:42
На трэцім фота ня Летаў.

Каментаваць