Што стала прычынай крывавай чатырохгадовай вайны сярод шымпанзэ? Разбіраюцца навукоўцы

Адзіная задакументаваная навукоўцамі вайна паміж ... шымпанзэ пачалася з жорсткага забойства.
Барацьба за ўладу паміж трыма шымпанзэ — Хамфры, Чарлі і Х

Барацьба за ўладу паміж трыма шымпанзэ — Хамфры, Чарлі і Х'ю — стала адной з прычын узнікнення вайны. Фота: GEZA TELEKI

Ішоў студзень 1974 года. Шымпанзэ з імём Годзі абедаў у адзіноце, седзячы на ​​дрэве ў парку Гомбэ-Стрым ў Танзаніі.

Захапіўшыся прыняццем ежы, Годзі не заўважыў, як яго атачыла група з васьмі шымпанзэ.

«Ён саскочыў з дрэва і пабег, але яго дагналі», — распавядае брытанскі прыматолаг Рычард Рэнгем ў дакументальным фільме Бі-бі-сі «Дэманічны прымат».

«Адзін з іх схапіў яго за ступню, другі — за лапу. Яго павалілі на зямлю і пачалі біць. Збіццё працягвалася больш за пяць хвілін. Калі яго адпусцілі, ён ледзь мог перасоўвацца», — кажа навуковец.

Больш Годзі не бачылі.

З гэтага крывавага інцыдэнту пачалася «чатырохгадовая вайна», названая так вядомым брытанскім прыматолагам Джэйн Гудол. Гэты канфлікт падзяліў супольнасць шымпанзэ ў Гомбэ і спарадзіў хвалю забойстваў і жорсткасці. Нічога падобнага навукоўцам раней назіраць не даводзілася.

Барацьба паміж групоўкамі пачалася з жорсткага забойства Годзі. Фота: GETTY IMAGES

Барацьба паміж групоўкамі пачалася з жорсткага забойства Годзі. Фота: GETTY IMAGES

Аднак дакладная прычына расколу незразумелая, кажа выкладчык эвалюцыйнай антрапалогіі ў амерыканскім універсітэце Дзюка Джозэф Фельдблюм.

У сакавіку Фельдблюм апублікаваў вынікі даследавання ў «Амерыканскім часопісе фізічнай антрапалогіі», у якім апісваюцца дэталі гісторыі «улады, амбіцый і зайздрасці», якія сталі прычынай крывавай вайны.


Людзі і малпы

84-гадовая прыматолаг Гудол змяніла наша разуменне шымпанзэ (і людзей), калі яна высветліла, што малпы вырабляюць і выкарыстоўваюць інструменты, могуць мець зносіны на прымітыўнай мове і могуць разумець, пра што думаюць іншыя прадстаўнікі зграі.

Але Гудол таксама высветліла, што гэтыя жывёлы могуць быць вельмі жорсткімі.

Прыматолаг Джэйн Гудол вывучала шымпанзэ ў нацыянальным парку. Фота: GETTY IMAGES

Прыматолаг Джэйн Гудол вывучала шымпанзэ ў нацыянальным парку. Фота: GETTY IMAGES

Чатыры гады навукоўцы сачылі і дакументавалі тое, як групоўкі Касакела і Кахама, якія пражывалі на поўначы і на поўдні парку, нападалі, збівалі і забівалі адзін аднаго.

За гэты час траціна мужчынскіх асобін шымпанзэ ў Гомбэ загінула з-за гвалту іншых шымпанзэ.

«Гэтая вайна яшчэ больш наблізіла шымпанзэ да нас, чым я раней лічыла», — распавядае Гудол ў дакументальным фільме Бі-бі-сі.

Гвалт быў настолькі беспрэцэдэнтным і празмерным, што некаторыя даследчыкі выказалі здагадку, што ён быў ненаўмысна справакаваны самой Гудол, калі тая пачала свае даследаванні, усталяваўшы кармушкі для жывёл на станцыях назірання.

Яны мяркуюць, што «дзве розныя групы шымпанзэ суіснавалі або нават пачыналі змешвацца, пакуль Гудол не пачала свае даследаванні, а ўсталяваныя ёй кармушкі толькі ненадоўга звялі іх разам і памірылі, але неўзабаве зноў адбыўся падзел», — гаворыцца ў працы, апублікаванай у часопісе універсітэта Дзюка.

«Але новыя вынікі, атрыманыя групамі навукоўцаў з універсітэта Дзюка і універсітэта штата Арызона, паказваюць, што насамрэч адбывалася нешта большае», — адзначаецца ў даследаванні.

З сяброў ва ворагі

На гэты раз даследчыкі прааналізавалі, да якіх групаў прымыкалі 19 самцоў шымпанзэ, і як часта яны перабягалі з адной групы ў іншую на працягу сямі гадоў да пачатку вайны.

Яны склалі схему кола зносін шымпанзэ, адзначаючы, з кім часцей за ўсё яны праводзілі час.

Калі два шымпанзэ прыходзілі да кармушкі разам часцей, чым з іншымі асобінамі, іх лічылі сябрамі.

«З аналізу можна прыйсці да высновы, што першыя некалькі гадоў — з 1967 па 1970 г. — самцы першапачатковай зграі размаўлялі адзін з адным», — гаворыцца ў даследаванні універсітэта Дзюка.

Менавіта ў той час пачаўся падзел: некаторым падабалася праводзіць больш часу на поўначы парку, а іншым — на поўдні.

Да 1972 года зносіны паміж самцамі адбываліся ўжо выключна ўнутры груповак Касакела і Кахама.

Любыя сустрэчы паміж сябрамі груповак сканчаліся праявай сілы: шымпанзэ кідалі адзін у аднаго галінкі, ўлюлюкалі і кідаліся адзін на аднаго.

«Мы чулі цюгаканне з поўдня і казалі сабе: паўднёвая групоўка надыходзіць! Усе паўночнікі з крыкамі і пагрозлівымі жэстамі ўзбіраліся на дрэвы», — распавядае адна з удзельніц даследавання Эн Пусэй.

Трое падазраваных

Даследнікі лічаць, што падзел стаў следствам барацьбы за ўладу паміж трыма самцамі: альфа-самцом Хамфры, які нядаўна стаў важаком і двума паўднёўцаў — Чарлі і Х'ю.

«Хамфры быў буйным. Было вядома, што ён кідаецца камянямі, і гэта пужала, — распавядае Пусэй. — Яму ўдавалася запалохваць Чарлі і Х'ю, калі ён сутыкаўся з імі паасобку. Але калі яны былі разам, ён стараўся абыходзіць іх бокам».

На той момант колькасць самак была незвычайна нізкай, з-за чаго, відаць, барацьба за ўладу станавілася больш гарачай, высветлілі даследнікі.

«У выніку варожасць была не толькі доляй гэтых самцоў. Яна ўплывала на ўсю сетку сацыяльных колаў, з якімі былі звязаныя самцы», — гаворыцца ў даследаванні.

Нават калі навукоўцы прыйдуць да высновы, што нетыповасць падобных паводзін жывёл у прыродзе не дазваляе звязаць забойства з нейкімі асобнымі выпадкамі, гэта даследаванне можа стаць некаторай палёгкай для Гудол.

«Гэта ўсё было жудасна», — кажа яна ў дакументальным фільме, згаджаючыся з тым, што яе кармушка міжволі стала прычынай росту гвалту сярод шымпанзэ.

«Маркотней за ўсё было назіраць, як у выніку шэрагу падзей больш буйная група цалкам вынішчыла меншую па колькасці групу, пасля чаго заняла яе тэрыторыю», — дадае яна.


Паводле bbc.com

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Каментаваць