Усё пайшло па клану

Галоўны вынік вайны ў Луганскай вобласці: старыя эліты захавалі ўладу ў поўным аб'ёме.



Гарачая фаза канфлікту на усходзе Украіны, якая, толькі па дадзеных ААН, забрала больш за 8000 жыццяў, — блізкая да завяршэння. Лідэры Украіны і Расіі, а таксама Францыі і Германіі, якія гарантуюць ход мірнага працэсу, дамовіліся, што з лініі судакранання, якая яшчэ нядаўна была лініяй фронту, адвядуць лёгкія ўзбраенні. Цяпер пачнецца палітычны працэс, у тым ліку галоўны яго элемент — выбары органаў мясцовага самакіравання на тэрыторыі самаабвешчаных рэспублік Луганска і Данецка.

Пытанне аб тым, што гэта было, ўвойдзе ў лік «праклятых». Прыхільнікі «Рускага свету» заўсёды будуць упэўненыя, што Луганск і Данецк былі апошняй апорай абароны супраць «хунты» і «карнікаў». Апалагеты «рэвалюцыі годнасці» — ва Украіне, Еўропе і ў Расіі, дарэчы, ніколі не адмовяцца ад свайго пункту гледжання  — гэта агрэсія з боку расейскіх правакатараў, галоўнымі брэндамі якой былі Стралкоў і Барадай.

Я пражыла многія фазы гэтай вайны — ад Ілавайска да Дэбальцава. У Маскве, Краматорску, Адэсе, Луганску, Данецку, Растове-на-Доне, Славянасербску, пад Шчасцем і ў Чарнухіна. Мне даводзілася везці гуманітарную дапамогу з украінскімі валанцёрамі і пасля блакпаста дастаўляць яе ў суправаджэнні апалчэнцаў у дзіцячы дом. Я паспела знайсці сяброў і з таго, і з другога боку — і назаўжды страціць многіх з іх.

Але вось страляць перасталі. На Данбасе цяпер будзе мір. І як яго назваць — рускім? Украінскім? Нармандскім? Кожны з палітыкаў можа даць сваю інтэрпрэтацыю. Я проста распавяду вам пра людзей, якія шчасна перажылі ўсе рэвалюцыі і вайну, і цяпер, зразумела, гатовыя і далей валодаць «тэрыторыямі з асаблівым статусам».

Першае, што трэба зразумець: адзіная «Новаросія» існавала толькі ў прапагандысцкіх канцэпцыях, на сцягах. У рэальнасці паміж луганскім і данецкім кланамі заўсёды былі вострыя супярэчнасці, якія падчас вайны то сціраліся, то выходзілі на першы план. Цяпер гаворка пойдзе пра луганскіх постацей, якія доўгі час знаходзіліся ў цені, але ўжо гатовыя вярнуцца на авансцэну.

Яфрэмаў і ўсе-ўсе-ўсе

Першы сярод іх — Аляксандр Яфрэмаў, луганскі палітык, які напярэдадні Майдана узначальваў фракцыю Партыі рэгіёнаў у Вярхоўнай радзе. Яфрэмаў, вядома, быў чалавекам Януковіча, але вакол яго даўно склалася Луганска-Яфрэмаўская сям'я. Генетычнымі наменклатуршчыкамі. У савецкі час кіраваў Луганскім камсамолам, разам з ім у гаркаме працавалі будучыя паплечнікі — Валерый Галенка і Уладзімір Прысцюк. Яшчэ адзін будучы сябар і бізнэс-партнёр Яфрэмава —Віктар Ціханаў у савецкі час быў дэпутатам Вярхоўнага савета Украіны, першым сакратаром Луганскага гаркама (гэта значыць фактычна кіраўніком горада). У гаркаме ж працаваў Мікалай Запарожцаў, у будучыні — адзін з галоўных «кашалькоў» групы. Яшчэ адзін будучы член сям'і, Эдуард Лазоўскі, працаваў разам з Ціханавым на кіруючых пасадах на заводзе «Лугансктепловоз».

У 90-я ўсе гэтыя людзі ўдала будавалі бізнес-кар'еру — так, як было прынята ў рэгіёне з даўнімі крымінальнымі традыцыямі. Потым пайшлі ў палітыку. У 1998 годзе прэзідэнт Леанід Кучма прызначае Яфрэмава кіраўніком Луганскай абладміністрацыі. Тут жа ўся «сям'я» займае адказныя пасады. У 2010 годзе Януковіч становіцца прэзідэнтам Украіны, Яфрэмаў пераходзіць з павышэннем у Кіеў, Уладзімір Прысцюк становіцца губернатарам, Эдуард Лазоўскі яго першым намеснікам, Мікалай Запарожцаў — проста намеснікам (і дырэктарам дабрачыннага фонду «Дабравест»), Валерый Галенка — кіраўніком аблсавету. Увесь гэты час вобласць галее на вачах, банкрутуюцца найбуйнейшыя прадпрыемствы —  але для таго, каб перайсці ва ўласнасць або пад кантроль «сям'і».

Ім і іх дзецям належалі «Укркоммунбанк», «Интерсплав», «Краснолучский машынабудаўнічы завод», часткова «Лугансктепловоз», «ДС-8», «Индекспром». Дзве апошнія арганізацыі ўдзельнічалі сумесна ў тэндэрах, імітуючы канкурэнцыю паміж сабой. Заказчыкамі госуслуг былі «Луганскуголь» і «Донбасантрацит», таксама падкантрольныя «Ефремовское». Акрамя таго, «сям'я» кантралявала «Рэгіянальныя электрычныя сеткі».

Галоўным спонсарам Партыі рэгіёнаў быў данецкі алігарх Рынат Ахметаў, але Яфрэмаву Януковіч быў удзячны за забеспячэнне 90% галасоў ў сваім рэгіёне на выбарах. Адносіны Яфрэмава і Ахметава гістарычна былі вельмі складанымі. Яфрэмаў не хацеў дзяліць бізнес ні з кім, акрамя кола набліжаных асоб. У Кіеве гэта былі члены адной партыі, на Данбасе — ворагі. Першы іх гучны канфлікт здарыўся з-за «Краснолучский машынабудаўнічы завод», потым —  з-за некалькіх капанак. У 2014 годзе адносіны былі, мякка скажам, недружалюбнымі. Можа быць, таму сёння паміж «ЛНР» і «ДНР» стаіць мытны пункт. Дзве «рэспублікі» правяраюць адзін аднаго на прадмет кантрабанды. Дарэчы, першае, што зрабілі новыя луганскія ўлады, — «адсунулі» сетку супермаркетаў, якія належалі Ахметаву.

Майдан і Антымайдан

Калі ў Кіеве пачала вымалёўвацца перспектыва перамогі «рэвалюцыі годнасці», у Луганску ўсе казалі, што ў выпадку форс-мажора Яфрэмаў здасьць Януковіча, як ужо рабіў гэта ў 2004 годзе, збегнуўшы на ​​нейкі час з краіны пасля перамогі «аранжавых».

Тым не менш усе члены «сям'і» заклікалі літаральна ўтапіць Майдан ў крыві.

Эдуард Лазоўскі (12 студзеня): «Банды залетных гопнікаў захапілі цэнтр сталіцы, і толькі праз месяц пасля нападу нацы-штурмавікоў на Банкавай, нарэшце:« Міліцыя мела права страляць». А чаго не страляла? А можа, трэба — як Жукаў у Адэсе ў 45-м?

Уладзімір Прысцюк (9 студзеня): «На ўсходзе Украіны ёсць разумныя людзі, якія разумеюць, што адбываецца сёння ў краіне. І мы патрабуем паставіць кропку ў тым бязладдзі, якое цяпер дзеецца на кіеўскім Майдане».

Валерый Галенка (19 сакавіка): «Неадкладна раззброіць усе незаконныя ўзброеныя фарміраванні, надаць дзяржаўны статус рускай мове, забяспечыць дэцэнтралізацыю ўлады, паўнамоцтваў, бюджэтных рэсурсаў — у ідэале пачаць рух да федэралізацыі, а таксама дасягнуць дамоўленасці аб працягу супрацоўніцтва Украіны з РФ».

Пасля ўцёкаў Януковіча аднапартыйцы яму сапраўды здрадзілі. Вось якая заява вісела на сайце партыі 23 лютага 2014: «Мы асуджаем ўцёкі і маладушнасць Януковіча. Мы асуджаем здраду. Мы асуджаем злачынныя загады, якія падставілі простых людзей, салдат і афіцэраў. Але спробы татальнага запалохвання і самасуду, дэстабілізацыі сітуацыі ў рэгіёнах непрымальныя ў дэмакратычным грамадстве».

Падчас крымскіх падзей рэгіяналы затаіліся, але засталіся на сваіх месцах. Хтосьці пераапрануўся і на сінія сукенкі, начапіў жоўтыя кветкі, хтосьці загаварыў па-ўкраінску, увесіў сцены кабінета жоўта-сінімі сцягамі і публічна асуджаў «залатыя батоны».

Але менавіта ў гэты час у Луганскай вобласці людзям пачынаюць раздаваць георгіеўскія стужкі. Горад запоўнены людзьмі ў камуфляжы. На плошчы праводзяцца антымайданаўскія мітынгі. Застрэльшчыкам сепаратысцкіх ініцыятыў выступаюць усе тыя ж «ефремовские». Так, 2 сакавіка на 15-тысячным мітынгу Валерый Галенка зачытвае рэзалюцыю Луганскага аблсавета: «Прызнаць цэнтральныя органы выканаўчай улады нелегітымнымі!»

Ад слоў хутка пераходзяць да справы. Бяруць штурмам СБУ, прычым двойчы. Першы раз —

каб павесіць на будынак расійскі трыкалор і вызваліць затрыманых прыхільнікаў Антымайдана. Другі раз у СБУ ўжо нікога не было, затое засталіся дзве зброевыя пакоі з поўным арсеналам.

У гэты момант у Луганску быў ужо сам Яфрэмаў: «Я звярнуўся да новай улады і папрасіў вельмі асцярожнымі быць. Грамадства радыкалізавалася вельмі сур'ёзна. І памылкай будзе лічыць гэта правакацыяй якой-небудзь боку. Гэта меркаванне многіх людзей, і яны хочуць гэта меркаванне адстойваць».

Атрымаўшы зброю, праціўнікі новай ўлады ўзялі Луганскую адміністрацыю, дзе засядала прызначаная Кіевам камісія. Гэта была ўжо ўнутраная вайна старых і новых чыноўнікаў. Уладзімір Галенка, дарадца Прысцюка, а таксама яго стаўленік, мэр Луганска Сяргей Краўчанка цяпер на вуліцах з народам, які скандуе: «Рэ-фе-рен-дум!»

Луганск атрымлівае «народнага губернатара» Валерыя Болатава. Праўда, выбірае яго не народ, а група людзей, якія захапілі СБУ, — прама ў гэтым будынку. Яго кандыдатура задаволіла ўсіх: знайшоўся чалавек несамастойны, ды да таго ж аматар спіртнога. Рашэнні за яго прымалі два чалавекі  — Павел Карпаў (праўда, у Луганску яго звалі Мікалаем Мікалаевічам і лічылі «чалавекам Суркова», «крамлёўскім паліттэхнолагам») і той самы Мікалай Запарожцаў (пасля рэферэндуму ён узначаліў «грамадскі савет ЛНР»).

А 11 мая праходзіць «рэферэндум», па выніках якога з'яўляецца самаабвешчаная «Луганская народная рэспубліка» («ЛНР»). Ход рэферэндуму кантралююць сын Яфрэмава — Ігар і Уладзімір Прысцюк.

На ваенным становішчы

Абстрэлы Луганска пасля пачатку АТА прымусілі многіх бегчы з горада. Яфрэмаў у гэты час знаходзіўся ў Кіеве, яго сын Ігар з'ехаў у невядомым накірунку, Прысцюк пераехаў разам са сваім рэстаранам ў сталіцу, туды ж адправіўся Галенка. Словам, яфрэмаўская вярхушка, якая справакавала народ, бегла, пакінуўшы луганчан пад снарадамі і бомбамі. Не паспеў выехаць толькі Краўчанка. Яго арыштавалі байцы батальёна «Айдар» па дарозе ў Кіеў. Але гэта не перашкодзіла яму ўжо праз пару месяцаў апынуцца на волі.

Дарэчы, ніводзін з дзяцей луганскай вярхушкі ні дня не ваяваў.

Новыхм «народным мэрам Луганска» стаў Маноліс Пілаваў, першы намеснік і верны паплечнік Краўчанка ў мінулым. Маноліс і яго брат, абодва члены Партыі рэгіёнаў, маюць дачыненне да футбольнага клуба «Заря» і стадыёна «Авангард». Маноліс вядомы тым, што асвойваў сродкі на рэканструкцыі камунальнай інфраструктуры. Як першы намеснік Краўчанка, ён ажыццяўляў кантроль за ГКП «Эксплуатацыйна-Лінейнае кіраванне аўтадарог». (Дарэчы, гэтая структура ласкава прадаставіла апалчэнню пясок, бетонныя блокі і шыны. Так ля будынка СБУ і гарадской адміністрацыі з'яўляюцца першыя барыкады).

Маноліс да апошняга часу не быў унесены ў санкцыйны спіс, ён спакойна выязджаў у краіны Еўрасаюза яшчэ ў пачатку гэтага года, не ведаю, ўнеслі ці яго сёння: дадзеных у адкрытых крыніцах няма.

У жніўні разам з Карпавым з'язджае ў Расію і Болатаў. Афіцыйна Болатаў «не апраўдаў надзей апалчэння». Ён, праўда, падчас абстрэлаў ад'язджаў на расейскую тэрыторыю.

У гэты момант узыходзіць палітычная зорка Ігара Платніцкага, які ўзначальвае рэспубліку. Камбат і міністр абароны да мая 2014 года, ён быў чыноўнікам абласной адміністрацыі, курыраваў рынкі (зараз, дарэчы, яго жонка валодае супермаркетамі, у якіх прадаецца ў тым ліку расійская гуманітарка). Гэта значыць Платніцкі — таксама частка яфрэмаўскай каманды.

 26 луганскіх камісараў

Першая палова кастрычніка 2014 года. Новая-старая эліта рыхтуецца да выбараў «кіраўніка ЛНР». На лініі фронту, нягледзячы на ​​абвешчанае пасля «Мінска-1» перамір'е, абстаноўка складаная. Быццам бы рыхтуецца штурм ўкраінскага блокпаста ў раёне Бахмуткі. Унутры «ЛНР» бардак, куча банд, заручыўшыся падтрымкай тых ці іншых куратараў, ажыццяўляюць захопы будынкаў. Адну толькі «камендатуру ЛНР» тройчы атачаюць і бяруць «людзі Настаўніка»; будынак батальёна «Зара»,  які падпарадкоўваўся фармальна галоўнаму чалавеку ў рэспубліцы Ігару Платніцкаму, атачаюць «людзі Фамы». У будынку «Народнай міліцыі» высвятляюць, хто тут улада, пстрыкаючы затворамі.

І ў такія вось неспакойныя дні ў Луганск з Кіева прыязджае Віктар Ціханаў — на перамовы з будучым «усенародна абраным кіраўніком рэспублікі» Ігарам Платніцкім. Ён дае яму ад імя Аляксандра Яфрэмава (які знаходзіцца ў Кіеве пад хатнім арыштам) гарантыі бяспекі, некаторую свабоду дзеянняў, а наўзамен той павінен паставіць на пэўныя пасады 26 чалавек, верных «Яфрэмаўскай сям'і». Платніцкі згаджаецца, і пытанне з яго кандыдатурай лічыцца вырашаным. У гэты ж дзень Генадзь Цыпкалаў, «прэм'ер-міністр ЛНР» (у мінулым — начальнік Луганскага ўчастка сувязі кампаніі «Укртранснафта»), прыязджае дадому на вуліцу Будзёнага да Віктара Ціханава і доўга вядзе з ім перамовы аб тым, колькі той «занёс» за усе кандыдатуры Платніцкаму. Ціханаў раіць «Гене» даставіць яго ў МГБ і суправадзіць да тэрыторыі РФ. Цыпкалаў спачатку супраціўляўся, але Ціханава ўсё ж транзітам праз МГБ адвезлі на прапускны пункт «Ізварын». Суправаджаючых яго казакаў тут жа кінулі ў падвал, дзе яны да гэтага часу і знаходзяцца. А Генадзь Цыпкалаў з жонкай ад крыўды разрабавалі дом Ціханава.

Хто там улада

Пасля інаўгурацыі Платніцкага апалчэнцы пачынаюць заўважаць, як з усіх шчылін лезе старая ўлада. Палявыя камандзіры, якія сталі вядомымі за час баявых дзеянняў: Бугроў, Бедны, Мазгавы, Дрымота, Фама, Лясун — сумесна спрабуюць зрынуць Платніцкага. У выніку першым пад зачыстку трапляе Бедны («Бетмен»), затым раззбройваюць Тамаша і Лесавіка, Бугроў аказваецца ў піцерскім СІЗА, Мазгавога забіваюць нейкія «ўкраінскія партызаны». Дрымота уваходзіць у «батальён тэрытарыяльнай абароны народнай міліцыі», гэта значыць прызнае ўладу Платніцкага.

У снежні ў Луганску з'яўляецца пракуратура, якую ўзначальвае Заур Ісмаілаў, звычайны пракурорскі работнік пры ўкраінскай уладзе. Над ёй усё спачатку смяюцца, потым пачынаюць баяцца, а неўзабаве з перакананнем кажуць, што гэта праўкраінскае ведамства. І праўда, самі супрацоўнікі пракуратуры ў прыватных размовах сцвярджаюць, што заробак атрымліваюць і ва Украіне, і ў «ЛНР». На сённяшні дзень у падвале пракуратуры змяшчаецца каля 700 чалавек. Як правіла, гэта камендант, камбат, намеснікі камендантаў, камандзіры ўзводаў, рот, падраздзяленняў. Абвінавачванні, што прад'яўляюцца гэтым людзям, самі па сабе унікальныя для «народнай рэспублікі».

Напрыклад, нашэнне зброі (запісанага ў пасведчанне, выдадзенае гэтай жа рэспублікай), забойства украінскіх салдат, напрыклад, у Дэбальцава, марадзёрства прадпрыемстваў, крадзеж машын, гвалт над мірнымі грамадзянамі. Машыны пракуратура, дарэчы, адбірае ва ўсіх: і ў народнай міліцыі, і ў камэндатуры. І потым напаўняе імі свой аўтапарк. Супрацоўнікаў камендатуры выклікаюць на допыты на прадмет удзелу ў баявых дзеяннях і ўзяцця СБУ — па гэты дзень.

Апалчэнцы лічаць, што тыя, хто апынуўся ў падвалах пракуратуры, не трапяць пад амністыю, прадугледжаную Мінскімі пагадненнямі.

У тым жа снежні 2014 у Платніцкага з'яўляецца новы дарадца — Радзівон Мірошнік. У мінулым прэс-сакратар Януковіча, кіраўнік луганскай тэлекампаніі, ён вёў прапаганду на мясцовым узроўні пра зверствы перамаглых на Майдане фашыстаў і неабходнасці правядзення рэферэндуму, затым збег у Кіеў і спакойна знаходзіўся там да снежня.

Мірошнік —  з тых самых Ціханаўскіх «камісараў". Зрэшты, зараз іх ужо не 26, а нашмат больш. Некаторыя з іх шчасна атрымліваюць ўкраінскую пенсію.

Асаблівай увагі заслугоўвае Мікалай Запарожцаў, які пачаў «старшынёй грамадскага савета ЛНР». Акрамя таго, Запарожцаў — віцэ-прэзідэнт Луганскага зямляцтва ў Маскве.

Аб Луганскам зямляцтвы падрабязней. 2011 год, старшыня Луганскай аблдзяржадміністрацыі Уладзімір Прысцюк «высока ацэньвае ўклад арганізацыі «Луганскае зямляцтва» ў частцы лабіравання інтарэсаў Луганскай вобласці». Паводле яго слоў, Луганскай зямляцтва, якое ўзначальвае кіраўнік фракцыі ПР ў Вярхоўнай радзе Аляксандр Яфрэмаў, — гэта магутная структура, якая абараняе інтарэсы Луганшчыны ўжо ня толькі ў Кіеве, але і ў іншых гарадах Украіны, а таксама Расіі і Нямеччыны. Уладзімір Прысцюк таксама дадаў, што сёння аддзяленне Луганскага зямляцтва праходзіць этап рэгістрацыі ў Ізраілі і ЗША, дзе пражывае нямала нашых землякоў». (Дарэчы, ў ненавіснай Амерыцы ў Ціханава з Лазоўскім ёсць бізнес — у Невадзе).

Да 2014 года Луганскае зямляцтва называлася «Лугань», кіравалі ім Віктар Ціханаў і Аляксандр Яфрэмаў. Зарэгістраванае яно было нейкім Мікалаем Чэламбіцька. Мікалай Запарожцаў заўсёды быў віцэ-прэзідэнтам у гэтай арганізацыі, прычым і ў Кіеве, і у Маскве адначасова. Луганскае зямляцтва адказвала з 2006 года за патрыятычныя туры пад назвай «Георгіеўская стужачка». Лічыцца, што «Лугань» адказвала за эвакуацыю цітушак з Кіева пасля перамогі Майдана. У 2014 годзе Луганскае зямляцтва праходзіць перарэгістрацыю. Цяпер яно займаецца пытаннямі перасяленцаў. Кіраўніком застаецца ўсё той жа Мікалай Чэламбіцька, які па сумяшчальніцтве ўзначальвае савет зямляцтваў Украіны ў РФ. Гэты савет адзначыўся тым, што ў дні Майдана яго члены напісалі зварот да Януковіча: «Мы просім Вас, паважаны Віктар Фёдаравіч, у імя выратавання цэласнасці Украіны і жыцця мільёнаў украінцаў, сярод якіх знаходзяцца нашы маці, бацькі, браты і сёстры, прымяніць усю ўладу і сілу, якая ёсць у Вашых руках, каб навесці парадак у краіне».

Падпісалася пад гэтым лістом 20 вядомых людзей, сярод якіх былыя касманаўты, дзеячы культуры і Іосіф Кабзон, які ўяўляе адно з зямляцтваў Украіны ў РФ, а таксама сам Мікалай Чэламбіцька.

Але ўжо ў чэрвені 2015 Луганскае зямляцтва падпісвае доўгатэрміновы дагавор аб супрацоўніцтве з старшынёй Луганскай ваенна-грамадзянскай адміністрацыі Генадзем Маскалём.

«Асноўнай задачай супрацоўніцтва ў рамках падпісанай дамовы з'яўляецца каардынацыя намаганняў з мэтай прадастаўлення дапамогі, нармалізацыі жыццядзейнасці ўнутрана перамешчаных асоб і насельніцтва ў зоне правядзення АТА, садзейнічання сацыяльнай абароне і рэалізацыі правоў і свабод грамадзян, прадухілення гуманітарнай катастрофы».

 Увогуле, «Луганская народная рэспубліка» — гэта проста рэбрэндынг прадстаўнікоў клана Яфрэмава. Як мы бачым, практычна ўсе яны засталіся на сваіх пасадах, ніхто з іх не быў асуджаны ў Украіне. З некаторымі новыя ўлады нават супрацоўнічаюць.

Я больш чым упэўненая, што, калі ў Луганску пройдуць выбары, нават і па ўкраінскім заканадаўстве, рэгіён застанецца пад кантролем «сям'і». Дарэчы, адным з верагодных кандыдатаў лічыцца Ціханаў. За гэта, мабыць, і ваявалі ...

Паводле: Новая газета

Каментаваць