ЕБРР прыпыніў фінансаванне дзяржсектара Беларусі. Што чакае эканоміку?

Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця прыпыніў фінансаванне праектаў у дзяржаўным сектары Беларусі. Акцыянеры банка занепакоеныя палітычнай і эканамічнай сітуацыяй у краіне. Гэта значыць, што ўлады Беларусі пазбавяцца соцень мільёнаў долараў падтрымкі. Пра гэта «Настоящее время» паразмаўляла з членам штаба палітыка Віктара Бабарыкі, членам Каардынацыйнай рады Максімам Баграцовым.
Да прыкладу, у мінулым годзе ЕБРР выдзеліў Мінску рэкордныя 433 млн долараў. Пры гэтым у банку кажуць, што працягнуць інвеставаць у прыватны сектар. На гэтае рашэнне ўжо адрэагаваў афіцыйны Мінск. Кіраўнік беларускага МЗС Уладзімір Макей заявіў, што ў адказ Беларусь прыпыняе дыялог з ЕС па пытаннях правоў чалавека, а таксама паніжае ўзровень удзелу ў праграме "Усходняе партнёрства".


— Што азначаюць гэтыя лічбы?

— Лічбаў шмат яшчэ можна "добрых" прывесці. Самае галоўнае, што гэта азначае — гэта страту даверу да таго, што адбываецца ў Беларусі. У нас дастаткова ўсё яшчэ высокі ўзровень дзяржаўных прадпрыемстваў. Зразумела, што гэта іх тычыцца ў першую чаргу. Але на самай справе гэта б'е па ўсім. Напрыклад, калі вы працуеце цяпер у камерцыйным сектары і спрабуеце атрымаць крэдыт, то гэта вельмі складана зрабіць таксама. Так, EBRD (Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця) не заявіў аб тым, што яны замарожваюць усе ўклады, але рэальна сёння вельмі складана, уявіце, калі б гэта былі вашы грошы, з якім бы адчуваннем вы аддавалі нават прыватніку сёння грошы ў Беларусі? Гэта вельмі складана.

— Тут ёсць распаўсюджанае меркаванне, за якое, дарэчы, часта ўлады розных краін з дыктатарскімі рэжымамі крытыкуюць сваё насельніцтва. Часта кажуць: "Чым горш — тым лепш". Чым горш эканоміка, тым хутчэй не вытрымае рэжым і нешта зменіцца. У сітуацыі, якая зараз склалася ў Беларусі, чым горш — тым лепш? Або так нельга казаць?

— Тут няма чорна-белага адказу. Я магу сказаць дзве рэчы. Для нас, асабліва хто ўсё жыццё правёў у бізнесе, гэта ў прынцыпе падыход вельмі складаны. Калі адбываецца кропкавае дзеянне — гэта адно. Цяпер у нас такі ўзровень дэпрэсіі эканамічнай надыходзіць, калі гэта на самай справе тычыцца абсалютна ўсіх. Я прывяду прыклад. Учора мы запісвалі набор відэакліпаў. Ёсць у нас такая вуліца Кастрычніцкая — там студэнты, інтэрнаты дзяржаўнага ўніверсітэта, я сканчаў там факультэт прыкладной матэматыкі. На той жа вуліцы вельмі шмат стартапаў, на той жа вуліцы вельмі шмат рэстаранаў і кафэ — такі досыць моладзевы варушняк. Што зараз адбываецца? У апошні раз я там быў у адной з кавярняў у нядзелю — там АМАП ганяў студэнтаў па вуліцах. Частка гэтых кафэ зачыніліся на адзін дзень у панядзелак у знак салідарнасці. Цяпер яны ўсе зачыненыя — яны выходзяць з бізнесу. Са стартапаў, якія там ёсць, адзін з нашых хабаў правёў апытанне, парадку, напэўна, ужо 40% маленькіх кампаній, яны ў працэсе выхаду з Беларусі цалкам. Ці ўплывае гэта на ВУП прама цяпер? Напэўна, не. З іншага боку, калі мы глядзім па блізкім мне сектары — гэта тэлекамунікацыі і інфармацыйныя тэхналогіі — у верасні рост па інэрцыі быў 9,1%, цяпер, у кастрычніку, быў 1,9% рост ВУП. Гэта адна з дзвюх індустрый, якая забяспечвае нейкі рост ВУП. Астатнія індустрыі, яны ўвогуле не паказваюць рост ВУП. IT-індустрыя — гэта адна з тых індустрый, якая расла. Яна ўсё яшчэ паказвае рост. І на канец года яна паказвае рост, па-мойму, парадку 7,5%. Але відаць, як вельмі рэзка мяняецца дынаміка, наколькі хутка тэмп росту зваліўся літаральна за адзін месяц. І гэта ўсё кажа пра адно: пра страту даверу, таму што калі няма базавай бяспекі, то няма даверу ні ў насельніцтва — яны здымаюць грошы з рахункаў банкаў, — ні ў інстытуцыйных інвестараў, як EBRD, ні ў якіх-небудзь іншых інвестараў, якія могуць інвеставаць унутры краіны. Ва ўсіх настрой аднолькавы.

— Гэта значыць грошы з краіны сыходзяць. Адсутнасць дапамогі БРР — таксама сігнал для інвестараў: "Не трэба туды ўкладваць"?

— Вядома. Для любога інвестара гэта вельмі сур'ёзны сігнал. Не забывайце яшчэ, што Fitch Ratings таксама на мінулым тыдні панізіў рэйтынг Беларусі.

— Гэта ж, напэўна, значыць, што і беспрацоўе расце? І гэта значыць, што на самай справе кожны беларус яшчэ больш становіцца залежым ад Аляксандра Лукашэнкі і дзяржаўных грошай?

— Я б не стаў так казаць. Вядома, сітуацыя ідзе ў горшы [бок]. Становімся мы больш залежныя ці не — гэта цяжка сказаць. Вядома, людзям, у якіх менш ёсць, цяжэй за ўсё губляць нават тую невялікую зарплату, якая ў іх ёсць. Гэта вельмі вялікая праблема, таму што тут вялікая доля дзяржаўных прадпрыемстваў, і традыцыйна людзі там зарабляюць, вядома, менш грошай. Вось гэтая мара, каб сярэдні заробак быў вышэй чагосьці, — на самай справе тут ёсць разыходжанні ў даходах. Пакутуюць у першую чаргу, вядома, тыя самыя людзі, якія ўсё яшчэ падтрымліваюць па інэрцыі Аляксандра Рыгоравіча: больш старэйшае пакаленне, з нейкіх аддаленых рэгіёнаў. У гэтым ёсць іронія.

— Адкуль у ўлады могуць узяцца рэсурсы для таго, каб кампенсаваць гэта падзенне? Ці яны не будуць спрабаваць яго кампенсаваць?

— Безумоўна, ніякіх унутраных рэзерваў няма. Ёсць адчуванне, што паволі разаграваецца ўжо друкаваны станок. У нас на самай справе ў некаторых інстытутах улады дастаткова прафесійныя людзі працуюць, у прыватнасці, у Цэнтральным банку, і відаць, што імкнуцца гэта рабіць у апошнюю чаргу. Але я думаю, што рэзерваў хутка не застанецца. Натуральна, што грошы можна браць толькі ў адным кірунку.

— А праз колькі гэты час наступіць? Магчыма, гэты час супадае з нейкімі палітычнымі буйнымі зменамі.

— Ім гэта трэба ўжо ў гэтым годзе — дзесьці плюс-мінус да канца года. Тут няма дакладнай даты. Але да канца года яшчэ трэба пераглядаць цэны на энерганосьбіты, так што снежань нас чакае цікавы.

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook, падпісвайцеся на наш канал у Яндэкс Дзэн!

  • Апошняе на сайце
,

Больш цікавага на «Новым Часе»: