Час неверагодных людзей

Калi свет пачаў прыходзiць у жах ад пандэміі, беларусы толькi сумна пазяхнулi.
2020-ты год ужо называюць самым жахлiвым у найноўшай гiсторыi. Перадусiм такую намiнацыю ён атрымаў праз пандэмiю каронавiруса. Новая хвароба аказалася страшнай не толькі сама па сабе, але i ўсiмi наступствамi, якiя ёй спадарожнiчалi. Каранцiн, i добраахвотны, i вымушаны, моцна ўдарыў па эканомiцы i дабрабыту людзей. Так было амаль паўсюль у свеце, i пры ўсiх гэтых умовах трэба было намагацца працягваць жыць. А паколькі ў розных краінах розны стан i эканомiкi, i медыцыны, i дзяржпадтрымкi, то i крызіс перажывалi краiны па-рознаму. Тым, у каго i так праблемы ў шматлiкiх сферах, было цяжэй за ўсiх. Напэўна, у гэтую групу варта было б уключыць нашу краiну. Калi б не асобныя цiкавыя акалiчнасцi.

Іншы раз здараецца так, што часы найбольшых выпрабаванняў робяцца часамi неверагодных магчымасцей. У нядаўнiм аглядзе мы ўзгадвалi, якiм 2020-ты год быў для ўсяго свету. Цяпер паглядзім, чым ён стаў для нас.

Мiнулае: пачатак

У 2020-ты год беларусы ўвайшлi без чаканняў чагосьцi добрага. I справа была нават не ў каронавiрусе, якi з далёкага Кiтаю няўмольна наблiжаўся да нашых краёў. Пагроза iнтэграцыi з Расiяй, усё большы эканамiчны i культурны заняпад, усведамленне безальтэрнатыўнасцi будучых прэзiдэнцкiх выбараў i ўсяго негатыўнага, чым яны звычайна сканчаюцца — здаецца, калi свет пачаў прыходзiць у жах ад пандэміі, беларусы толькi сумна пазяхнулi. Як у папулярным цяпер анекдоце, «вырашылi прайсцi 2020 год на ўзроўнi падвышанай складанасцi».

За апошнюю чвэрць стагоддзя мы так часта прызвычайвалiся да чагосьцi жахлiвага, што, здавалася, гэтае замкнёнае кола ўжо не разамкнецца. А яшчэ мы думалi, што тых, каму не ўсё роўна, менш i менш, i сiлаў нават проста працягваць жыць у нас таксама ўсё менш. Што большасць краiны сцерпіць усё, што эмiгранты забылi i слова «Беларусь», што наш карабель, хоць i няскораны i са сцягам, прыбiтым да мачты, але ўсё ж iдзе на дно, як у вершы Караткевiча. Словам, цалкам характэрны для канца зiмы дэпрэсiўны настрой у маштабах цэлай краiны. Закрытыя суседзямi межы, адкрыццё АЭС, вiдавочная няздольнасць апазiцыйных палiтычных партый хоць за нешта пазмагацца ў выбарчай кампанii, татальная хлусня i нядбайнасць уладаў наконт новай хваробы не дадалi аптымiзма.

Апазіцыйныя палитыкі дамовіліся аб працэдуры вызначэння адзінага кандыдата. Але кампанія праймерыз скончылася неўзабаве пасля старту

Апазіцыйныя палитыкі дамовіліся аб працэдуры вызначэння адзінага кандыдата. Але кампанія праймерыз скончылася неўзабаве пасля старту


А яшчэ мы, як заўжды, падзялiлiся: кавiд-панiкёры i кавiд-дысiдэнты, байкот цi ўдзел у выбарах, супраць Лукашэнкi цi супраць Расii хоць нават поплеч з Лукашэнкам... Мы схавалiся на самаiзаляцыю ад хваробы, але нiяк не маглi схавацца ад цяжкiх чаканняў таго, што наперадзе толькi цемра.

Цi маглi мы тады падумаць, што...


Цяперашняе: працяг

...Што гэта i ёсць канец летаргiчнага сна, калi арганiзм мусiць альбо памерцi, альбо выйсцi з комы. Момант абсалютнай цемры i момант феерверка ва ўсё начное неба адрознiваюцца адным імгненнем Менавiта такiм для нас стаў 2020 год: феерверкам, што выбухнуў небяспечна блiзка, страшным i чароўным адначасова.

Усведамленне, што ўлада не дасць рады з эпiдэмiяй i ратаваць сябе мы павiнны самi, прывяло да ўзнiкнення iнiцыятывы BYCOVID: людзi папросту сталi самастойна дапамагаць медыкам грашыма, ежай, сродкамi абароны. А ўсе арганiзацыi, якiя дбалi пра сваiх супрацоўнiкаў i клiентаў, хутка перайшлi на працу выдалена.

Грамадзяне дапамагаюць медыкам без удзелу дзяржавы

Паралельна з такой актыўнасцю грамадства стала абуджацца палiтычная сфера, зусiм новыя асобы з’явiлiся ў шэрагах кандыдатаў. Перадусiм народны блогер Сяргей Цiханоўскi, якiх разварушыў людзей сваiмi эпатажнымi акцыямi, чалавек з сiстэмы Валер Цапкала, якi дадаў сур'ёзнасцi ў даўно ўжо бутафорскую кампанiю, i мэнэджар ды мецэнат Вiктар Бабарыка, у якiм пабачыла сапраўдную надзею беспрэцэдэнтна вялiкая колькасць людзей.

Віктар Бабарыка выходзіць з ЦВК пасля падачы дакументаў на рэгістрацыю

Віктар Бабарыка выходзіць з ЦВК пасля падачы дакументаў на рэгістрацыю


Шматкіламетровая чарга на подпісы за альтэрнатыўных кандыдатаў

Шматкіламетровая чарга на подпісы за альтэрнатыўных кандыдатаў

А далей адбывалася нешта абсалютна фантастычнае. Проста адзiн асобны чалавек вырашыў зрабiць штосьцi, адзiн маленькi крок у знак свайго пратэсту супраць гэтай абрыдлай улады i яе людажэрства. Маленькае дзеянне персанальнага змагання, якое, можа, i не паўплывае нi на што ў вялiкiх маштабах i будзе толькi праявай сумлення: запiсацца ў IГ альтэрнатыўнага кандыдата, паставiць за яго подпiс. Проста раптам аказалася, што такiх людзей — акiян. Што гэтыя людзi — усе мы, беларусы.

Iнiцыятыўная група Бабарыкi сабрала рэкордную колькасць людзей — больш за 9000. Чэргi на подпiс за Цiханоўскага расцягнулiся на кiламетры. Нарэшце, сотнi тысяч сабраных подпiсаў — за Цапкалу i Бабарыку, а па сутнасцi, супраць Лукашэнкi — у некалькi разоў перавышалi гэтыя ж паказнiкi апазiцыйных кандыдатаў на мiнулых выбарах.

Як кажуць, запахла смажаным. Улады адрэагавалi жорстка: гэтыя кандыдаты былi знятыя з кампанii, два з iх аказалiся за кратамi, пайшла хваля пасадак i рэпрэсiй. I зноў выбух феерверка: на месцы кожнага з кандыдатаў паўстала жанчына, тры моцных штаба аб’ядналiся вакол Святланы Цiханоўскай, а беларусы сталi ў ланцугi салiдарнасцi. У лiпенi Мiнск загуў клаксонамi машын, i гэтая музыка не сцiхала некалькi месяцаў.

Пасля зняволення Віктара і Эдуарда Бабарыкаў людзі сталі ў ланцугі салідарнасці ў розных гарадах. У Мінску акцыя расцягнулася на некалькі кіламетраў і доўжылася да самай ночы

Пасля зняволення Віктара і Эдуарда Бабарыкаў людзі сталі ў ланцугі салідарнасці ў розных гарадах. У Мінску акцыя расцягнулася на некалькі кіламетраў і доўжылася да самай ночы

Тры штаба аб'ядналіся ў асобах іх прадстаўніц: Веранікі Цапкала, Святланы Ціханоўскай і Марыі Калеснікавай, і заклікалі ўсіх галасаваць за Святлану Ціханоўскую

З наблiжэннем дня Х — 9 жнiўня — нарастала i напружанне, усе разумелi, што будзе цяжка i страшна. I ўладам, i народу. А таму кожны рыхтаваўся па-свойму. I беларускi народ гэтак жа, як з дапамогай медыкам, вырашыў самастойна даць рады з выбарамi. Масавы прыход на пiкеты Цiханоўскай, масавы запiс у камiсii i назiральнiкi, масавая падача скаргаў на неўключэнне ў камiсii i забарону назiраць, масавае галасаванне ў асноўны дзень. Улада палохала гвалтам — народ палохаў колькасцю. А яшчэ крэатывам: была распрацавана сiстэма «Голас» для празрыстага падлiку бюлетэняў, мы надзелі белыя стужкi на рукi i склалi бюлетэнi гармонiкам, каб паказаць i самiм сабе, i нашым ворагам, як нас шмат.

Гвалт, якi адбыўся пасля выбараў, уразiў яшчэ больш людзей. Але беларусы не спалохалiся нават нягледзячы на забойствы i цяжкiя раненнi першых пратэстоўцаў. Жанчыны з белымi кветкамi ўсталi ўздоўж дарог, святары ўсiх канфесiй выйшлi на супольныя малiтвы, заводы пачалi баставаць, неабыякавыя людзi разбiлi пад турэмнымi сценамi лагер для дапамогi затрыманым. I тыя, хто быў за межамі краіны, i тыя, хто ў краіне, сабралi рэкордную колькасць сродкаў для пацярпелых. Самыя масавыя ў гiсторыi Беларусi вулiчныя пратэсты паклалi пачатак штонядзельным маршам, якiя доўжацца ўжо чатыры месяцы. А мiрны i арганiзаваны характар нашых акцый прыцягнуў да нас увагу ўсяго света.

Мітынг ля стэлы ў жніўні сабраў, паводле розных ацэнак, ад 200 000 да 400 000 чалавек

Мітынг ля стэлы ў жніўні сабраў, паводле розных ацэнак, ад 200 000 да 400 000 чалавек

Мы пабачылi, што ёсць адно ў аднаго, i гэтыя веды не адкруцiць назад. Самае галоўнае, што цяпер мы маем — гэта самаадданасць і самаарганізацыя. Кожны дзень гэтае ўсведамленне дапамагае нам змагацца далей, не складаць рукi.

Будучыня: канец? Не, новы пачатак

У 2021 год мы, беларусы, уваходзiм Нацыяй герояў, славутых на цэлы свет. Далёка цi блiзка перамога — гэта, канешне, важна, але галоўнае цяпер у тым, што яна неадменная. Як новы год, што змяняе папярэднi, як час пасля зiмовага сонцастаяння, калi днi пачынаюць пакрысе падаўжацца. Мы сталi такiмi моцнымi, спагадлiвымi, салiдарнымi i ўважлiвымi адзiн да аднаго, што самi не можам паверыць. Мы знаходзiлi адно аднаго на пратэставых маршах, у валанцёрскiх iнiцыятывах, у кватэрах, дзе хавалiся ад хапуноў: новых знаёмых, супрацоўнiкаў, сяброў, каханых. Нашы дзецi вырастуць з найяскравейшымi ўспамiнамi: нават самыя маленькiя сёння ўжо сапраўдныя змагары. Нашы асабiстыя, прафесiйныя веды i ўменнi ўзраслi ў некалькi разоў, калi ў гэтых выпрабаваннях нам трэба было ратаваць свае праекты i бiзнес-справы, дапамагаць найбольш уразлiвым, абараняць i падтрымлiваць затрыманых сяброў, а яшчэ i крэатывiць, выдумляючы новыя формы супрацiву. Пакуль яшчэ ў кiпцюрах рэжыма, але мы ўсё ж будуем паралельнае яму грамадства: самаарганiзоўваемся на ўзроўнi двароў, распрацоўваем новыя праекты, якiя дапамогуць пабудаваць вольнае грамадства, эфектыўную эканоміку і сапраўды незалежную краіну.

Маладая пара на пратэстах

Маладая пара на пратэстах

Нават маленькія дзеці ведаюць колеры сцяга

Два страшных ворага былi ў нас у 2020-м годзе: сама смерць у выглядзе каронавiруса i само зло ў выглядзе Лукашэнкi i яго прыхiльнiкаў. I абодвум мы супрацьстаялi годна i мужна. Беларусь страціла адважных людзей, для якіх барацьба каштавала жыцця: Аляксандр Тарайкоўскі, Аляксандр Віхор, Генадзь Шутаў, Мікіта Крыўцоў, Канстанцін Шышмакоў, Аляксандр Будніцкі, Раман Бандарэнка. І мы будзем памятаць пра іх, дабівацца справядлівасці і ўшанавання, а таксама вызвалення ўсіх, хто зараз за кратамі ці ў выгнанні.

Стыхійны мемарыял на месцы забойства Рамана Бандарэнкі. Людзі з усяго Мінска прыйшлі з кветкамі і свечкамі ў двор на вуліцы Чарвякова

Стыхійны мемарыял на месцы забойства Рамана Бандарэнкі. Людзі з усяго Мінска прыйшлі з кветкамі і свечкамі ў двор на вуліцы Чарвякова

А што Беларусь набыла? Нацыю, якая ўсвядоміла сябе моцнай і самастойнай. Толькі ў часы вялікіх выпрабаванняў можа нарадзіцца і вялікая здольнасць супрацьстаяць гэтым выпрабаванням. Таму наўрад ці беларусы змогуць пагадзіцца з астатнім светам наконт «самага жахлівага году ў найноўшай гісторыі». Яны хіба іранічна пазяхнуць ды пойдуць далей: вучыцца, працаваць, валанцёрыць, партызаніць, маршыраваць, падтрымліваць адно аднаго і не здавацца.

Пратэст у фармаце марша двароў: удзельнікі занялі гістарычны курган на поўдні Мінска

Пратэст у фармаце марша двароў: удзельнікі занялі гістарычны курган на поўдні Мінска

Давайце добра адзначым святочны час, бо нам ёсць што святкаваць сёлета: мы ўсе сталі героямі. Давайце павіншуем лістамі і паштоўкамі тых, хто за кратамі. Давайце яшчэ раз узгадаем тых, хто ў лепшым свеце, і паабяцаем ім дайсці да перамогі. Давайце і далей не спыняцца будаваць новую лепшую краіну, мы ўжо пачалі гэта рабіць, і засталося зусім крыху. Давайце падзякуем 2020-му году за тое, якімі ён нас зрабіў.

Жыве Беларусь!


Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Больш цікавага на «Новым Часе»: