Як жорсткасць сілавікоў паўплывала на псіхіку беларусаў

Былыя вязні "Акрэсціна" пасля зняволення сталі заўважаць у сябе дзіўныя сімптомы. "Медыязона" паразмаўляла з імі пра гэта, а псіхолаг Яна Каралькова дала тлумачэнне іх расповедам.


З пачатку жніўня ў Беларусі не спыняецца супрацьстаянне пратэстоўцаў з сілавікамі. За гэты час тысячы чалавек асабіста сутыкнуліся з гвалтам на вуліцах і ў ізалятарах. Яшчэ больш беларусаў жорсткасць сілавікоў закранула ўскосна — у кагосьці пацярпелі блізкія і знаёмыя, хтосьці стаў міжвольным сведкам затрыманняў і збіванняў. Усе гэтыя людзі, папярэджваюць псіхолагі, у групе рызыкі — рэакцыя на перажытую траўму можа выяўляцца не адразу і набываць самыя мудрагелістыя формы. 


Ганна плануе абасацца ў судзе, а потым расстрэльвае карнікаў з кулямёта, патроны ўсё не канчаюцца, яна сціскае кулакі і не можа дапісаць смс

Ганна з Мінска распавядае, што вечарам 12 жніўня яна пасігналіла дзяўчатам у белым каля ЦУМа на праспекце Незалежнасці. У гэты момант загарэўся чырвоны, Ганна спынілася, а да яе машыны падышлі двое сілавікоў у чорнай форме і масках з дубінкамі; адзін з іх разбіў бакавое шкло. Спалохаўшыся, Ганна націснула на газ. Неўзабаве яе аўтамабіль спынілі супрацоўнікі ДАІ, а саму мінчанку даставілі ў Савецкі РУУС.

Ганна ўспамінае, што яе адвялі ва ўнутраны двор і разам з іншымі затрыманымі паставілі да сцяны з паднятымі рукамі і нагамі на шырыні плячэй. У такім становішчы яна знаходзілася каля 12 гадзін.

Увесь гэты час, па словах Ганны, побач з ёй збівалі затрыманых мужчын. «Я лавіла сябе на думцы: "Добра, што мяне не б'юць". У мяне там хлопец пытаўся: "Вады, папрасі вады". Я яго цуралася, мне здавалася, калі я яму нешта скажу, то мяне могуць пабіць. І я на яго злавалася: навошта ён мяне ўцягвае ў размову? Цяпер вось яны ўбачаць, што мы размаўляем, і мяне паб'юць. Я спрабавала сябе абараніць любымі спосабамі, і я разумела, што гатовая падставіць каго заўгодна, толькі каб выбрацца адтуль», — прызнаецца мянчанка. Яна дадае, што многія мужчыны побач пакутавалі ад холаду — сілавікі спецыяльна зрывалі з затрыманых вопратку, абутак і палівалі іх вадой.

«Мне было вельмі шкада чалавека, якога побач збівалі, я яго ў думках спрабавала абняць, мне вельмі хацелася, каб ён адчуў нейкае цяпло. Я ўяўляла, як бяру коўдру і накрываю яго, каб яму цяплей стала, але ў рэальнасці ніводнага слова не сказала і старалася нават не глядзець туды, таму што было вельмі страшна», — кажа Ганна.

Сілавікі пагражалі затрыманым працяглымі тэрмінамі. Яна верыла гэтым пагрозам. «Я стаяла і думала: "Мне канец. Вось тут маё жыццё і заканчваецца", — распавядае яна. — Нам казалі, што ўжо ўсе пратэсты скончыліся, а вы ўсе няўдачнікі, лохі, вы будзеце сядзець ні за што. Нам такое надавалі, і я думала: ну ўсё, дапратэставаліся».

Мінчанка кажа, што, адчайна абдумваючы спосабы выбрацца з РУУС, яна не выключала тады самых рызыкоўных варыянтаў.

«Я для сябе як выхад абрала не піць ваду. Я ўзгадала, што абязводжванне надыходзіць дзесьці праз тры дні — і вось я не буду піць ваду, і праз тры дні будзе абязводжванне, я адключуся і ім нічога не застанецца, акрамя як выклікаць хуткую, каб мяне прывялі ў пачуццё, і я пры дапамозе хуткай адтуль выбяруся», — успамінае Ганна.

Аднак на наступную раніцу затрыманых з РУУС адвезлі ва ўнутраны дворык ЦІПа на Акрэсціна. Там Ганна прабыла да трох гадзін ночы 14 жніўня, а потым выйшла на волю.

«Ужо бліжэй да вечара, калі нам казалі, што будзе суд выязны нейкі, я не хадзіла ў прыбіральню. Спецыяльна для таго, каб абасцацца ў судзе пры суддзі, паказаўшы ёй або яму такім чынам сваё адчай», — распавядае яна.

Рэчы, якія сілавікі забралі пры затрыманні, ёй вярнулі адразу на выхадзе — у адваротным выпадку яна б не стала за імі вяртацца, сцвярджае мінчанка: «Сама, нават у суправаджэнні, я б туды не ўвайшла. Мне ў прававой дапамогі сказалі, што трэба схадзіць у Савецкі РУУС паглядзець, што я там падпісала хоць бы. Я сказала: "Не, я туды не пайду. Я не буду нічога глядзець, для мяне гэта немагчыма". Я думаю пра гэта — і ў мяне ногі пачынаюць трэсціся. Гэта крок у бездань».

На выхадзе з ЦІП Ганну сустрэлі валанцёры, якія наперабой прапаноўвалі дапамогу, і наступны дзень яна правяла ў "эйфарыі ад таго, што я на волі"; па вуліцах Мінска хадзілі людзі з бел-чырвона-белымі сцягамі, масавыя затрыманні спыніліся.

«І я ўсім знаёмым кажу: "У мяне ўсё добра, мне нічога не трэба!», — успамінае мінчанка.

Праз тры-чатыры дні яна пачала заўважаць праблемы з увагай і памяццю.

«Я магла пісаць смс, слова не дапісаць і забыцца, што я камусьці нешта пісала. Магла паставіць чайнік, выйсці з хаты, забыцца навошта, вярнуцца, тры разы заварыць гарбату і паставіць на стол. Размова ў мяне скакала з тэмы на тэму, я не магла выказаць сваю думку да канца. Я адчувала, што са мной нешта не так відавочна, таму што я не магу двух слоў звязаць, я не магу нічога запомніць», — распавядае Ганна.

На пяты дзень пасля вызвалення яна дамовілася аб сустрэчы з псіхатэрапеўтам.

«Мне здавалася: "Ну я і дурніца наогул, чаго я іду, мяне ж не пабілі, і наогул я не моцна пацярпела — што я ёй буду распавядаць?". Мне здавалася, што ў мяне няма падстаў ісці. Нават стоячы перад яе дзвярыма, я яшчэ думала, што, напэўна, варта пайсці дадому. У выніку я паднялася ўсё-ткі да яе. Мне было няёмка за тое, што я там знаходжуся, а мужчыны пацярпелі значна мацней», — апісвае свае перажыванні Ганна.

«Калі да яе прыйшла, я ўжо адчувала віну і злосць. Віну — за тое, што я адхілена сябе паводзіла з людзьмі, якія прасілі ў мяне вады, і наогул ні з кім не размаўляла. Гэта значыць вакол мяне збівалі людзей, а я нічога не рабіла. За тое, што я там прысутнічала — і ніяк не перашкодзіла таму, што адбываецца. Другое — гэта злосць на сябе за тое, што я паставіла сябе ў такую сітуацыю», — распавядае яна.

Мінчанка кажа, што ўвага блізкіх і знаёмых спачатку была ёй непрыемна, і пасля вызвалення яна перастала адказваць на званкі.

«Мне патэлефанавала вельмі вялікая колькасць людзей, і ўсе пыталіся: "А цябе білі? Не білі?" І на мяне моцна наваліліся. Атрымліваецца, замест падтрымкі мае знаёмыя, сябры мяне задушылі, і я адчувала да іх адрыньванне і агіду. Мне здавалася: "Мне так дрэнна, а вы яшчэ тут са сваімі пытаннямі". І ўсё адно і тое ж, і я ўвесь час ледзь не апраўдваюся, кажу, што мяне не білі. Я адчувала сябе вельмі няёмка. Часам дзяўчынкі тэлефанавалі, прасілі расказаць, што адбылося. Я пачынала распавядаць, а яны пачыналі плакаць. Гэта вельмі дзіўна, таму што я — ахвяра. Але калі чалавек плача, то ахвяра ўжо той чалавек, яму дрэнна і яму трэба дапамагчы», — кажа Ганна.

«Эмоцыі скакалі ад поўнага страху і боязі да нейкай лютасці і агрэсіі. Мне ўсё ўяўлялася, як я пастаўлю ўсіх карнікаў каля сцяны, і ўяўляўся чамусьці кулямёт з бясконцай колькасцю патронаў. І я ў іх страляю-страляю, яны ўсе пападалі, а я ўсё страляю без прыпынку. Потым мяне гэтая думка палохала, што я думаю пра такое. Я ніколі пра такое не думала, я нават не ведала, што я магу пра такое думаць. Так агрэсіўна і безэмацыянальна — гэта значыць мне наогул іх не шкада. Мне хочацца адпомсціць, мне хочацца, каб ім таксама дасталася за тое, што яны зрабілі», — дзеліцца Ганна.

З думкамі, якія яе палохалі, у выніку дапамагла справіцца псіхатэрапія.

«[Тэрапеўт] патлумачыла, што гэта таксама норма, і было б дзіўна, калі б я ім жадала дабра пасля ўсяго, што я назірала і пасля ўсяго, што адбылося. Гэта значыць, мне здавалася, што я дрэнны чалавек таму, што я так думаю. Але гэта не так, гэта натуральная рэакцыя арганізма. Цяпер ужо, вядома, няма такіх думак», — кажа мінчанка.

Усяго Ганна прайшла два сеансы псіхатэрапіі (адзін з іх доўжыўся каля трох гадзін) і наведала некалькі групавых сустрэч. Яна адзначае, што ёй вельмі дапамаглі зносіны з людзьмі, якія маюць падобны вопыт.

Зрэшты, у Ганны да гэтага міжвольна сціскаюцца кулакі, яна заўважае гэта толькі тады, калі пазногці да болю ўпіваюцца ў далоні. Цяпер Ганна знаходзіцца за мяжой — у Беларусі яна не адчувае сябе ў бяспецы.



Дзмітрый заплюшчвае вочы і бачыць выбухі, яму сняцца кашмары, ён прачынаецца ў поце, на вуліцы ўвесь час азіраецца і вучыцца адрозніваць бусікі — якія з сілавікамі ўнутры, а якія без

Мінчук Дзмітрый Кот распавядае, што сілавікі затрымалі яго разам з чатырма сябрамі ў ноч з 9 на 10 жніўня на вуліцы Мяснікова каля вакзала. Да кампаніі маладых людзей падышоў мужчына ў форме колеру хакі і загадаў спыніцца, пагражаючы пісталетам Макарава, а потым перадаў затрыманых двум амапаўцам. Іх пагрузілі ў аўтазак і адвезлі на Акрэсціна.

На ўваходзе ў ЦІП, прыгадвае Дзмітрый, затрыманых збівалі дубінкамі.

«Там адразу па баках стаяць два чалавекі, якія цябе б'юць, і перад уваходам на само Акрэсціна таксама як мінімум чатыры чалавекі — два проста на цябе крычаць, і два б'юць. Потым на ўваходзе яшчэ двое стаяць, як зараз памятаю: быў адзін у белай майцы, у спартыўных штанах і ў кепцы. Ён біў рукамі людзей — гэта значыць рукой у сонечнае спляценне, каб ты страціў дыханне — і другі б'е па спіне», — распавядае Кот.

«Мне пашанцавала: мне трапіла толькі ад аднаго ў самым канцы, ну і потым я зразумеў ужо, што, у параўнанні з іншымі хлопцамі я даволі-такі горда ішоў, з высока паднятай галавой — мне яе трошкі апусцілі», — дадае мінчук.

Дзмітрыя адвялі ў камеру, дзе знаходзіліся 46 чалавек. «Два дні, 12 і 13 [жніўня], мы сядзелі такія — вось, блін, атрымліваецца, усё гэта дарма, нічога не адбываецца. Я прывык, што ўвесь час гэта было па начах, і днём нічога не было, і ты мірных пратэстаў ніколі не ўспрымаў сур'ёзна і ніколі ў прынцыпе не разглядаў іх. Нават у галаву прыйсці не магло, што жанчыны могуць выходзіць на вуліцу! 12-13-га быў трошкі прыгнечаны стан, таму што думалі, што рэвалюцыя скончылася, улады ўдалося здушыць пратэст, людзі больш нікуды не выходзяць», — прызнае Кот.

На Акрэсціна ён заставаўся больш чатырох сутак — мінчука вызвалілі ў ліку апошніх затрыманых ранняй раніцай 14 жніўня. Напярэдадні вечарам ЦІП наведаў намеснік кіраўніка МУС Аляксандр Барсукоў.

«Прыязджаў Барсукоў, зазіраў у камеру — нас там на той момант засталося шэсць чалавек. Ён зазірнуў: "Як вам тут сядзіцца?". Такое цікавае пытанне. Ну, мы гаворым, нармальна. "Дадому хочаце?". Так, вядома, хочам. "Вас тут б'юць?". У нас у камеры быў проста такі Юра, бывалы, шмат чаму карыснаму нас навучыў — як сябе паводзіць, што можна прасіць, што нельга. Ён Барсукову сказаў: "Не, не б'юць. А што, павінны былі?". Ну і ўсё, ён сышоў. Яшчэ сказаў, што "Хрэн ведае, што з вамі рабіць, вас тут было 6 000 чалавек". Мы тады яшчэ думалі, памятаю: гэта па ўсёй краіне ці толькі на Акрэсціна за чатыры дні? — успамінае Зміцер.

Ён успамінае, што калі затрыманых адпускалі, супрацоўнік ЦІП патрабаваў разыходзіцца як мага хутчэй, таму што пад сценамі ізалятара сабралася шмат народу.

«Калі я выходжу, да мяне адразу падбягаюць, прапануюць бутэрброд, вадзіцу, нешта яшчэ, і я гляджу: справа сто чалавек, злева сто чалавек, спераду яшчэ больш — гэта быў вельмі прыемны шок, вельмі расчуліла. Нечакана, што такая велізарная падтрымка, — кажа Зміцер. — Але, вядома, калі ўжо я з раніцы паехаў па горадзе, я плакаў і не мог спыніцца, мне было радасна, што ўсё гэта было недарэмна».

«Назад за рэчамі на Акрэсціна я не хадзіў, бо мне было страшна. Я баяўся, што я пайду і мяне забяруць назад. Я прастаяў у чарзе са сваім бацькам, і ён пайшоў сам забіраць. Тады я баяўся заходзіць. Потым я туды яшчэ раз ездзіў, даведку трэба было зрабіць. Тады я ўжо зайшоў сам», — кажа Зміцер.


Неўзабаве ў яго пачаліся праблемы са сном, на вуліцы яго ахоплівала трывога, якая даходзіць да панікі.

«Як толькі заплюшчваў вочы — пару дзён дакладна, можа тыдзень — я проста заплюшчваю вочы, і ў мяне там не момант затрымання нашага, а проста нейкія, скажам, баявыя дзеянні перад вачыма. Выбухі там, воплескі, іншае-іншае. Спаў я вельмі дрэнна, мне сніліся кашмары, прачынаўся потны ўвесь, мокры. Была паніка, пачуццё параноі, калі выходзіш на вуліцу, азіраешся, каб за табой ніхто не ішоў. Калі бусікі і ўсё астатняе — ты да кожнага прыглядаешся. Потым ужо навучыўся іх адрозніваць, дзе той, які можа быць з сілавікамі, а дзе дакладна без», — успамінае Кот.

Праз паўтары тыдні ён запісаўся на прыём да псіхолага.

«Я быў адзін раз толькі. Мы пагаварылі, яна патлумачыла, што гэта ўсё нармальна, што так і павінна было быць, і сказала, што трэба рабіць у будучыні, як прапрацоўваць сітуацыю, каб яна не засталася, каб я неяк яе змог вырашыць. Сказала, калі зноў будзе цяжка, зноў звяртацца да яе, яна дапаможа. Гэта было бясплатна. Я думаю аб тым, каб яшчэ раз схадзіць, але пакуль часу няма, на жаль. Але я б схадзіў яшчэ, каб менавіта прапрацаваць, прагаварыць, зразумець, што менавіта адбылося праз нейкі час, калі ўжо мяне больш-менш адпусціла», — тлумачыць Зміцер.

Ужо 23 жніўня ён змог выйсці на Марш новай Беларусі.

Яна лічыць хвоі ў Жодзіна, падтрасае здранцвелых людзей з круглымі вачыма і заўважае, што беларусы больш не самотныя

Псіхолаг Яна Каралькова, якая як валанцёр дапамагала пацярпелым у Жодзіне, Слуцку і на Акрэсціна, прапануе вызначыцца з тэрмінамі: гвалт і бесчалавечнае абыходжанне выклікае шокавую траўму. Тыя з пацярпелых, каму не ўдалося своечасова «адпрацаваць і адрэагаваць» гэтую траўму, праз некаторы час могуць сутыкнуцца з посттраўматычным стрэсавым засмучэннем (ПТСР). Сімптомы — напрыклад, бяссоніца, парушэнне стула і страта апетыту, праблемы з памяццю і ўвагай — могуць з'яўляцца праз 30-40 дзён пасля траўмуючай падзеі, кажа Каралькова.

Псіхолагі дзеляць пацыентаў з ПТСР на некалькі груп. У першую ўваходзяць тыя, хто перажыў траўмуючую сітуацыю сам — гэта затрыманыя, збітыя, якія выпрабавалі на сабе дзеянне святлошумавых гранат. Да другой груп належаць блізкія пацярпелых і тыя, хто аказваў ім дапамогу — кіроўцы-валанцёры, юрысты, псіхолагі; да трэцяй — відавочцы гвалту.

Каралькова адзначае, што агульная для ўсіх трох груп праява ПТСР — страта ўяўлення аб будучыні, няздольнасць планаваць і прагназаваць падзеі.

«Затрыманыя казалі: "Як жыць далей, калі ты не ведаеш, што адбываецца наогул і што будзе заўтра?". Бацькі казалі: "Як адпускаць дзяцей у школу?". Калі няма магчымасці планаваць сваё жыццё ні на месяц, ні на два наперад, людзі не ведаюць, што рабіць з гэтай невядомасцю, што рабіць заўтра», — тлумачыць псіхолаг. У такіх выпадках, яна раіць складаць і запісваць кароткатэрміновыя планы — хоць бы на адзін дзень; гэта дапамагае вярнуць адчуванне кантролю.


Каралькова адзначае, што адзін з самых распаўсюджаных страхаў затрыманых — думка пра тое, што ўсе ахвяры будуць марнымі, і пратэст захлынецца, не дасягнуўшы сваіх мэтаў. Аб падобных перажываннях распавядалі 15 з 30 асобаў, якія вызваліліся з ізалятараў, з якімі ўдалося пагаварыць псіхолагу.

«Было такое, што яны казалі: "Калі я там знаходзіўся, я баяўся больш за ўсё — каб толькі не дарма. Каб людзі не разышліся, каб адным днём усё гэта не скончылася"», — прыводзіць іх словы Каралькова.

Паводле яе слоў, наймацнейшы стрэс у большасці з тых, хто быў на Акрэсціна, выклікала неабходнасць вярнуцца ў ЦІП за сваімі рэчамі; пра тое ж казалі «Медыяазоне» Ганна і Дзмітрый Кот.

«На наступны дзень пасля таго, як яны выйшлі, ім трэба было вярнуцца, каб забраць рэчы. Калі яны выйшлі, усе вельмі баяліся вяртацца назад. У некаторых былі думкі, што вось цяпер ён зойдзе назад, і яго не выпусцяць», — дзеліцца сваім назіраннем псіхолаг.

Каралькова адзначае таксама павышаную адчувальнасць былых затрыманых да гукавых раздражняльнікаў.

«Многія кажуць, што ў іх, седзячы ў [ЦІП на] Акрэсціна, былі задзейнічаны толькі вушы — яны маглі толькі слухаць. Яны чулі крыкі і гудкі машын, і іх гэта вельмі падтрымлівала. Рэагавалі вельмі моцна на гудкі машын, на крыкі, на рэзкія гукі. Калі рэзкая інтанацыя голасу — то рэагавалі прама ўздрыгваннем. Але гэта нармальная рэакцыя арганізма на перажытае», — адзначае псіхолаг.

«Нават быў такі момант — кіроўцы дзяліліся, якія развозілі пацярпелых — некаторыя пацярпелыя прасілі не гудзець, таму што гэта выклікала пачуццё страху», — дадае Каралькова і падкрэслівае, што страх, лютасць або жах — нармальная чалавечая рэакцыя на траўму; гэтых пачуццяў не варта саромецца.

Па яе словах, многія з тых, хто прайшоў Акрэсціна, да гэтага часу баяцца выходзіць на вуліцу і самі перажываюць за родных, калі тых няма дома.

«Вельмі многія кажуць: "Я-то перажыву, я ведаю, як там". А вось за блізкіх вельмі хвалююцца, як яны будуць вяртацца з працы. Гэта значыць страх і трывога яшчэ застаюцца», — кажа Каралькова.

На яе думку, блізкія затрыманых, у сваю чаргу, і самі маюць патрэбу ў дапамозе спецыялістаў.

«У першы дзень у Жодзіне [я] выйшла з машыны і ўбачыла натоўп людзей, якія сядзяць з круглымі вачыма і з неразуменнем, што адбываецца. Яны чакаюць, але яны не ведаюць, чаго чакаюць. Да мяне падышла адна з мам і сказала: "Скажыце, калі ласка, што нам рабіць і як нам сябе паводзіць з нашымі блізкімі, калі іх выпусцяць?"», — распавядае псіхолаг.

«Ну і тут праца са сваякамі праводзілася, мы здымалі напружанне: лічылі хвоі, метадам адцягнення працавалі з імі. Хтосьці пяць гадзін сядзеў на траве ў адным становішчы і ад перажыванняў не заўважаў гэтага. Мы іх падымалі, падтрасаліь, каб яны вярнуліся ў рэальнасць, у сённяшні дзень і адчулі сваю цялеснасць», — дадае Каралькова. Цяпер яна працуе з маці затрыманых — у многіх з іх захоўваецца пачуццё віны, яны лічаць, што «не змаглі зберагчы» сваіх дзяцей.

Для тых, хто аказваў дапамогу пацярпелым, характэрна адчуванне, што яны робяць недастаткова, што сітуацыя патрабуе ад іх большага, працягвае псіхолаг.

«Чалавек, які не перажываў гэта, але шмат разоў слухаў, бачыў і суперажываў — ён жа таксама ўключаецца сваімі пачуццямі. Галоўная ідэя тут, напэўна, у тым, што чым больш такі чалавек слухае, чым больш ён уключаецца, тым больш траўмаваным ён становіцца сам. Таму ім таксама неабходна гэта кудысьці размяшчаць. Тут, зноў жа, дапамогуць размовы з блізкімі, са спецыялістамі», — раіць Каралькова.

У відавочцаў затрыманняў і вулічнага гвалту найбольш распаўсюджаным наступствам траўмы становіцца дадумванне сітуацыі, кажа яна.

«Са сведкамі адбываецца штосьці падобнае на тое, што здараецца з людзьмі дапамагаючых прафесій. Гэта значыць чалавека ніхто быццам не біў і не затрымліваў, але гэта адбывалася ў двух кроках ад яго. У чалавека таксама шокавая траўма, ён сутыкаецца са стратай ілюзій — вось, прама побач са мной гэта адбываецца, а магло і са мной. Тут уключаецца шмат фантазіі: "А што было б, калі б я апынуўся там на пяць хвілін раней?". Гэта дэструктыўныя фантазіі, якія яшчэ больш уключаюць трывогу", — канстатуе Каралькова.

Псіхолаг наракае на недахоп у Беларусі сертыфікаваных спецыялістаў, якія ўмеюць працаваць з псіхатраўмай — іх дастаткова для «мірнага» часу, але не для сітуацыі нацыянальнага крызісу. Па словах спадарыні Каральковай, многія псіхолагі зараз навучаюцца такой працы «на хаду», прычым прыходзіцца перавучвацца «масава і экстрана».

На пытанне аб тым, ці адрозніваецца праца з пацярпелымі ў жніўні ад папярэдніх выпадкаў з практыкі, Кавалькова адказвае: змякчыць наступствы траўмы цяпер дапамагае адчуванне салідарнасці, раней такога не было.

«Адна з перадумоў развіцця посттраўматычнага сіндрому — гэта адзінота. Калі звычайны чалавек перажывае яго — калі браць тых, з кім я працавала — там было вельмі шмат адзінокіх людзей. А тут адзінота не адчуваецца. Таму што людзі з'ядналіся, людзі гатовыя бясплатна дапамагаць, карміць, даваць вопратку, грашыма дапамагаць. Не адчуваецца страчанасці. Гэта вельмі добрая тэндэнцыя да таго, што калектыўная траўма не разаўецца», — спадзяецца псіхолаг.


Антон Мардзіловіч, Медыязона

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook, падпісвайцеся на наш канал у Яндэкс Дзэн!

Больш цікавага на «Новым Часе»: