Як Мінску становіцца ўсё цяжэй і з Расіяй, і з Захадам

Як з Захадам, так і ў адносінах з Масквой беларускія ўлады ўсё часцей выяўляюць сябе ў сітуацыі, калі іх партнёр адчувае ўсё менш жадання ісці на саступкі.

Абодва бакі ўпэўненыя, што дзявацца Мінску няма куды, а значыць, яму можна выставіць больш умоў, чым раней

У сваім павольным дрэйфе на Захад Аляксандр Лукашэнка апынуўся гатовы пайсці на нябачаныя саступкі — два месяцы таму ў беларускі парламент ўпершыню за 12 гадоў прайшла апазіцыя. Але Захад пакуль не спяшаецца са зваротнымі пернікамі. На ўзроўні рыторыкі Мінск папляскалі па плячы, сказалі: так трымаць, праблемы застаюцца, дэмакратызуйце далей. На справе ўсё аказалася больш сціпла.

Цяжкасці з Захаду

ЗША толькі працягнулі яшчэ на паўгода частковае замарожванне санкцый супраць дзевяці беларускіх фірмаў, пакінуўшы некранутымі абмежаванні супраць асобных чыноўнікаў. Дыпламат з Дзярждэпу Брыджыт Брынк, якая прывезла ў Мінск гэтую навіну, не пацвердзіла нядаўні аптымізм Аляксандра Лукашэнкі — у дзень выбараў ён абяцаў хуткае вяртанне амбасадараў Беларусі і ЗША ў сталіцы адзін да аднаго (ужо восем гадоў амбасады працуюць ва ўсечаным рэжыме).

Еўрасаюз свае санкцыі адмяніў яшчэ ў лютым, а пра новыя сур'ёзныя саступкі пакуль не абвясціў. Былі сігналы з нямецкага Бундэстагу і польскага Сейма, што яны гатовыя ўсталяваць афіцыйныя кантакты (чытай — прызнаць) з беларускім парламентам. Дэпутаты Еўрапарламента вырашаць гэтае пытанне ў канцы лістапада.

ЕС запусціў з Беларуссю гандлёвы дыялог — кансультацыі паміж галіновымі ведамствамі па зняцці гандлёвых бар'ераў — і абяцае пачаць аналагічныя перамовы ў сферы энергетыкі і мытні. Справа патрэбная, хоць і не абавязвае да выніку, гаворка пакуль ідзе толькі аб пашырэнні павесткі ў размовах з Мінскам.

А вось Еўракамісія не парадавала беларускіх дыпламатаў. На днях Федэрыка Магерыні заявіла, што ЕЗ па-ранейшаму не гатовы пачаць перамовы аб заключэнні базавага пагаднення з Беларуссю. Пра гэта Мінск просіць на ўсіх пляцоўках ужо паўтара года.

Гэта значыць прагрэс у правядзенні парламенцкіх выбараў у ЕС і ЗША заўважылі, але не ацанілі так сур'ёзна, як ставіўся да сваёй уступкі Мінск. У заходніх сталіцах зразумелі, што ў цэлым Лукашэнку няма куды дзявацца. Гэта ад яго зыходзіў імпульс да новага пацяплення адносін, гэта ён расчараваўся ў эканамічнай і палітычнай надзейнасці Расіі. Значыць, яму можна выставіць больш умоў, чым раней. І зараз усё больш настойліва гучаць заклікі працягнуць, а па факце — пачаць рэформу выбарчага заканадаўства і ўвесці мараторый на смяротнае пакаранне.

Гэты падыход пакуль працуе, беларускія ўлады не згортваюць са сцежкі новых сустрэчных жэстаў Захаду. На тармазах спусцілі дзве палітычна адчувальныя крымінальныя справы — анархіста і актывіста роварнага руху Дзмітрыя Паліенку, якога судзілі за супраціў міліцыі, і рэзка антыкрамлёўскіх блогера Эдуарда Пальчыса, якому ставілі ў віну распальванне варожасці і распаўсюд парнаграфіі. Абодвух прызналі вінаватымі, але не сталі даваць рэальныя тэрміны.

Беларускія сілавікі па-ранейшаму не арыштоўваюць удзельнікаў недазволеных акцый — максімум затрымліваюць на некалькі гадзін «для высвятлення асобы» і даюць штрафы.

У канцы кастрычніка ўрад па ўказанні Лукашэнкі і зусім ухваліў Нацыянальны план дзеянняў па правах чалавека. У свеце такі дакумент маюць усяго 40 краін. У ім сто крокаў па паляпшэнні сітуацыі з правамі чалавека да 2019 года. Пункты плана сфармуляваны гранічна размыта, даючы ўладам поле для адступлення, калі пацяпленне з Захадам захлынецца. Разлік зроблены на сілу сігналу: вы нас пра гэта нават не прасілі, а мы самі бярэм і перавыконваем хатняе заданне.

Цяжкасці з Усходу

На гэтым фоне суцэльным негатывам вее з іншага флангу беларускай знешняй палітыкі — еўразійскага.

У Крамлі Еўразійскі эканамічны саюз (ЕАЭС) ўспрымаюць праз прызму геапалітыкі — замацаваць сферы ўплыву, стварыць альтэрнатыўны цэнтр сілы на мацярыку. Беларускі ж цікавасць да гэтага саюза асабліва прагматычны.

Па-першае, Беларусі патрэбны вольны доступ для сваіх тавараў на расійскі рынак. Па-другое, і гэтая задача стала ключавой, Мінск імкнецца адысці ад ўзгаднення вуглевадародных пытанняў на двухбаковым узроўні. Лукашэнка не хацелася і не хочацца пад канец чарговага кантракту выбіваць новыя саступкі ў дамінуючага і ўсё менш згаворлівага партнёра. Шматбаковая рамка дамоўленасцей павінна была стаць абаронай ад эмоцый, зрабіць пастаянным правілам бяспошлінныя пастаўкі газу па ўнутрырасійскіх цэнах і нафты.

Не выйшла. Ці то свядома для захавання рычага ўплыву, ці то з банальнай абыякавасці да чаканняў Мінска Масква не падтрымала гэтую ідэю, калі запускала ЕАЭС два гады таму. Аб'яднанне энергетычнага рынку прызначылі на 2025 г.

З тых часоў на кожным інтэграцыйным саміце беларускія ўлады паўтараюць як мантру: нас не задавальняе наяўнасць выключэнняў па нафце і газу ў ЕАЭС, трэба хутчэй рухацца да адзінага рынку. Тое ж самае амаль даслоўна Лукашэнка сказаў, выступаючы перад прэм’ер-міністрамі СНД і ЕАЭС, што з’ехаліся на нараду ў Мінск.

Самай актуальнай нагодай для такой нервовасці Мінска стаў летне-асенні нафтагазавы канфлікт з Масквой. Газпром выставіў прэтэнзіі на $ 300 млн недаплаты за газ — бакі разышліся ў трактоўцы дагаворнай цаны. Калі беларускія ўлады паспрабавалі паспрачацца, ім скарацілі пастаўкі нафты на чацвёрты квартал.

Лукашэнка адказаў у сваім стылі — падвышаючы стаўкі. Раз ЕАЭС не працуе як яму хочацца, Расіі было дэманстратыўна сказана: мы будзем адклікаць лепшых супрацоўнікаў з органаў саюза, чаго яны там у Маскве штаны праседжваюць.

Але ў гэты раз Расія не саступіла, мабыць, раздражненне аказалася мацней, чым звычайна. Некаторыя крыніцы паведамлялі, што не ў апошнюю чаргу з-за ўсё больш відавочнага заходняга дрэйфу Лукашэнка. Рассельгаснагляд пачаў інтэнсіўна знаходзіць няякасныя партыі беларускага малака. Яно, як вядома, заўсёды псуецца, калі ў адносінах іскрыць. Мы не ведаем пра змест закрытых перамоваў, але ў выніку ўрэгуляваць спрэчку атрымалася хутчэй на расійскіх умовах: Мінск прызнае і вяртае запазычанасць, цана на газ пакуль застаецца той жа, з 2017 года яе могуць знізіць, пастаўкі нафты Расія плануе аднавіць у поўным аб'ёме.

Як і з Захадам, у адносінах з Масквой беларускія ўлады ўсё часцей выяўляюць сябе ў сітуацыі, калі іх партнёр адчувае ўсё менш жадання ісці на саступкі. Ці можа Мінск псіхануць і паставіць рубам пытанне свайго сяброўства ў ЕАЭС? Зноў-такі — няма куды дзявацца. Хоць гандлёвая залежнасць ад Расіі і зніжаецца ў абсалютных лічбах разам з падзеннем эканомік дзвюх краін, але па некаторых напрамках, асабліва прамысловым, альтэрнатывы расійскаму рынку у Беларусі няма. Затое ёсць дакладнае разуменне, чым багатыя такія пагрозы ў часы, калі Крэмль адчувае сябе абложанай крэпасцю.

Гэтая панылая безвыходнасць, калі ўласныя магчымасці больш не дазваляюць атрымліваць ад суседзяў тое, што трэба, прыводзіць да незвычайных ініцыятыў Мінска. Паралельна з самітам постсавецкіх прэм'ераў у беларускай сталіцы пры вялікай увазе дзяржаўных СМІ і актыўнай падтрымцы МЗС прайшло адразу некалькі канферэнцый на тэму «інтэграцыі інтэграцый». Беларусь спрабуе ў меру сваіх сіл ставіць на парадак дня ідэю, што пераадоленне рознагалоссяў паміж Усходам і Захадам — ​​у супрацоўніцтве двух саюзаў, Еўрапейскага і Еўразійскага.

Масква фармальна, вуснамі сваіх еўразійскіх чыноўнікаў, не супраць. Уладзімір Пуцін і сам некалькі разоў згадваў «Вялікую Еўропу ад Лісабона да Ўладзівастока». Але цяжка ўявіць сабе такую ​​інтэграцыю ва ўмовах узаемных санкцый, а Брусель пакуль відавочна не мае намеру пачынаць фармальны дыялог з Расіяй без сур'ёзнага прагрэсу ў выкананні Мінскіх пагадненняў.

Намаганні Мінска па вербальным прасоўванні ідэі інтэграцыі інтэграцый, а яны ідуць ужо больш за год, зразумела, будуць бясплоднымі, пакуль вялікія дзядзькі не вырашаць свае праблемы самі. Але гэты голас таго, хто кліча ў пустыні — сігнал растучай стомы Беларусі ад неабходнасці стала балансаваць паміж ўступіўшымі ў спрэчку суседзямі. Якія да таго ж усё часцей перастаюць звяртаць увагу на заціснутую паміж імі невялікую, але патрабавальную краіну.

Паводле carnegie.ru

Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

  • Апошняе на сайце
,

Больш цікавага на «Новым Часе»: