Жорстка. Але ці прынцыпова?

Зразумела ж, міжнародныя назіральнікі не прызналі беларускія выбары свабоднымі, справядлівымі і адпавядаючымі міжнародным стандартам у гэтай галіне. На прызнанне, падаецца, ніхто і не разлічваў. Але справа ў тым, не што было сказана, а як гэта было сказана.

Маргарэта Сэдэрфельт, Лорд Блэнкатра і Карыен Ёнкер, кіраўніца Місіі па назіранні за выбарамі БДІПЧ


Зазвычай місія назіральнікаў на выбарах ад еўрапейскіх структур — Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы, Парламенцкай асамблеі АБСЕ, Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека і іншых — імкнуцца ўсяляк «падсаладзіць пілюлю». Знаходзяць нейкія нязначныя крупінкі «прагрэсу» ў беларускіх выбарах, згадваючы спачатку пра іх. Папярэдне кажуць «на вялікі жаль», «нам вельмі шкада гэта прызнаваць» і падобнае на тое, перш чым заявіць пра хібы беларускага выбарчага працэсу.

На прэс-канферэнцыі 18 лістапада па выніках прайшоўшай кампаніі па выбарах дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў у нашай краіне нічога гэтага не было. Маргарэт Сэдэрфельт, спецыяльны каардынатар і кіраўнік кароткатэрміновай місіі па назіранні АБСЕ, адразу ўзяла жорсткую танальнасць, заявіўшы, што назіральная місія не прызнае гэтыя выбары адпавядаючымі міжнародным стандартам. «Гэтыя выбары прадэманстравалі поўную адсутнасць павагі да дэмакратычных абавязальніцтваў», — заявіла яна.

Еўрапейскія эксперты каротка, але змястоўна «прабегліся» па нашым дзействе, вызначыўшы «болевыя кропкі» гэтай выбарчай кампаніі ад пачатку і да канца. Напрыклад, тое, што Лукашэнка прызначыў выбары 5 жніўня, фактычна распусціўшы парламент шостага склікання амаль за год да заканчэння тэрміну яго паўнамоцтваў без аніякай спасылкі на канстытуцыйныя падставы для роспуску, што супярэчыць абавязальніцтвам Беларусі ў АБСЕ. Пры гэтым еўрапейцы зазначылі, што ў такім выпадку існуе небяспека ўвогуле ператварыць парламенцкія выбары ў фармальнасць.

Праўда, пра тое, што наш парламент — цалкам фармальны, апазіцыя казала ў Еўропе не адно дзесяцігоддзе. На жаль, там да іх голасу слаба прыслухоўваліся.


Было зазначана і непразрыстае стварэнне выбарчых камісій, іх падначаленасць выканаўчай уладзе, тое, што назіральнікі не могуць паўнавартасна назіраць на выбарчых участках — сачыць за роспісам выбаршчыкаў пры атрыманні бюлетэня, набліжацца да скрыні галасавання і ўвогуле сачыць за падлікам бюлетэняў. Пры гэтым еўрапейцы адзначылі дзіўную рэч, што тычыцца празрыстых скрыняў для галасавання. Канешне, дзе-нідзе такія ёсць, але выкарыстоўваюцца яны амаль паўсюдна толькі ў дзень галасавання. Скрыні для датэрміновага галасавання — чамусьці амаль паўсюдна непразрыстыя.

А гэта вельмі істотна, калі з 77% нібыта прыйшоўшых, па дадзеных ЦВК, на выбары грамадзян 35% (амаль палова!) прагаласавалі датэрмінова.

Агульная сітуацыя ў краіне таксама была згаданая. Гэта і адсутнасць свабоды сходаў — памянулі нават аплату за іх: на думку еўрапейскіх экспертаў, слаба суадносіцца з Канстытуцыяй, што свабоду сходаў гарантуе. Гэта і нерэгістрацыя грамадскіх аб’яднанняў і партый — хіба ў свабодзе арганізацый і асацыяцый. Дасталося свабодзе СМІ і фактычна манапалізаванаму дзяржавай інфармацыйнаму полю.

«Выбары без свабоды дэбатаў і праўдзівага ўдзелу, як мы пабачылі гэта ў Беларусі — не магчымасці для грамадства, якімі яны павінны быць — сказаў Дзітмір Бушаці, кіраўнік дэлегацыі ПА АБСЕ. — Удзельнікі палітычнага працэсу не маглі быць паўнавартаснымі гульцамі на гэтай пляцоўцы, вынікам чаго сталі выбары без спаборніцтва».

Згадалі і тое, што ў 2016 годзе такая ж місія АБСЕ выдавала рэкамендацыі Беларусі датычна правядзення выбарчай кампаніі, якая б хоць крыху адпавядала дэмакратычным стандартам. Ніводная з гэтых рэкамендацыяў выкананая, канешне, не была. Мажліва, спадарыня Ярмошына паспрабавала гуляць у звыклую гульню: «Мы абавязкова іх улічым, але выбары ўжо ідуць, коней на пераправе не мяняюць». Здаецца, няменяныя коні еўрапейцам ужо надакучылі.

Лорд Блэнкатра і Карыен Ёнкер


Лорд Блэнкатра, кіраўнік дэлегацыі ПАСЕ адзначыў, што паўнавартасны канчатковы дакумент па назіранні за беларускімі выбарамі будзе выпрацаваны месяцы праз два, і сказаў, што ён не «ляжа на паліцу», а будзе абмеркаваны ў студзені ў Страсбургу на сесіі ПАСЕ ўсімі 47 чальцамі гэтай арганізацыі.

Застаюцца толькі пытанні, якія будуць вынікі гэтага абмеркавання? Чым яно адгукнецца тым, хто зарганізаваў і правёў «выбары» ў Беларусі так, як яны прайшлі? Наколькі беларуская палітыка «замірэння з Еўрасаюзам» будзе пастаўленая пад сумнеў у выніку несумленных і недэмакратычных выбараў?

І, урэшце, ці трапіць спадарыня Ярмошына ізноў у спіс неўяздных у Еўропу?



Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook, падпісвайцеся на наш канал у Яндэкс Дзэн!